شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥١٦ - إحسان (الرحمن/ ٦٠ )
الرحمن/ ٧٠.
زنانى كه جمع ميان «حسن سيرت» و «حسن صورت» كردهاند، چرا كه «خير» غالبا در مورد صفات نيك و جمال معنوى به كار مىرود و «حسن» غالبا در زيبايى و جمال ظاهر.
در رواياتى كه در تفسير آيۀ مورد بحث وارد شده، صفات نيك بسيارى براى همسران بهشتى شمرده شده كه مىتواند اشارهاى به صفات عالى زنان دنيا نيز باشد، و الگويى براى همۀ زنان محسوب شود، از جمله خوشزبان بودن، نظافت و پاكى، آزار نرسانيدن، نظرى به بيگانگان نداشتن و مانند آن.
خلاصه اين كه تمام صفات كمال و جمالى كه در همسران مطلوب جمع است، قرآن در يك تعبير كوتاه و پرمعنى از آنها به عنوان:«خَيْرٰاتٌ حِسٰانٌ»ياد كرده است.
اين تعبيرات همه حاكى از اين است كه بهشت همه چيزش ممتاز است، ميوهها، غذاها، قصرها، فرشها همه و همه در نوع خود بىنظير و بىمانند است، بلكه بايد گفت اين تعبيرات هرگز نمىتواند آن مفاهيم بزرگ و بىمانند را در خود جاى دهد و تنها شبحى از آنها را در ذهن ما ترسيم مىكند. (ج ١٨٢/٢٣-١٨٣ و ١٨٥.)
إحسان: (الرحمن/ ٦٠.)[*]
به معنى «نيكى و نيكويى كردن» است و مادّۀ اصلى آن «حسن» است.
گرچه در روايات اسلامى يا تفسير مفسران، «احسان» در آيۀ مورد بحث تنها به معنى «توحيد» يا به معنى «توحيد و معرفت» يا به معنى «اسلام» تفسير شده، ولى پيداست كه اينها هركدام مصداق روشنى از اين مفهوم گسترده است كه هرگونه نيكى را در عقيده و گفتار و عمل شامل مىشود.
در حديثى از امام صادق (ع) مىخوانيم كه فرمود:
«آيهاى در قرآن است كه عموميت و شمول كامل دارد.
راوى مىگويد: عرض كردم، كدام آيه است؟ فرمود: اين سخن خداوند كه مىفرمايد:
هَلْ** جَزٰاءُ اَلْإِحْسٰانِ إِلاَّ اَلْإِحْسٰانُ.كه دربارۀ كافر و مؤمن نيكوكار و بدكار جارى
[*]هل جزاء الاحسان الّا الاحسان. «آيا جزاى نيكى جز نيكى خواهد بود؟» الرّحمن/ ٦٠.
[**] «هل» در اين آيه براى استفهام انكارى است و در حقيقت، اين آيه دليلى است براى آيات