شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٦٨ - (مائده/ ٢ )
نداريد؟![١]» واقعه/ ٨٣.
آرى ضعف و ناتوانى كامل انسان، در اين لحظات حساس آشكار مىشود، لحظات حساس كه آدمى را سخت در فكر فرومىبرد، لحظاتى كه پايان عمر انسانهاست و كار از كار گذشته و اطرافيان مأيوس و نوميد به شخص محتضر نگاه مىكنند و مىبينند همچون شمعى كه عمرش پايان گرفته، آهسته آهسته خاموش مىشود و با زندگى وداع مىگويد.
آيۀ فوق در تكميل بحثهاى معاد و پاسخگويى به منكران و مكذّبان، از اين لحظۀ حساس ترسيم گويايى ارائه مىدهد. (ج ٢٧٣/٢٣-٢٧٤.)
حلل
حَلَلْتُمْ:(مائده/ ٢.)[*]
در اصل از مادّۀ «حلّ» به معنى «باز كردن گره» است، چنان كه در آيۀ ٢٧ سورۀ طه آمده است:وَ اُحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسٰانِي. «و گره از زبان من بگشا».
از اين مادّه به تناسب آيات و مشتقات آن، معانى مختلفى به دست آمده است:
احل احلالا: حلال كردن، واجب كردن، فرود آمدن، از حال احرام بيرون آمدن.
واژۀ «حللتم» در آيۀ مورد بحث، به معنى «خروج از احرام» است[**]، يعنى «هنگامى كه از احرام حج يا عمره بيرون آمديد، صيد كردن براى شما مجاز است» و در آيۀ پيش از اين مىخوانيم: «صيد را به هنگام احرام حلال نشمريد»[***]و از اين آيات روشن مىشود كه
(١)بنا به گفتۀ تفسير نمونه، آيۀ كريمه محذوفى دارد كه از آيات بعد استفاده مىشود و در تقدير چنين است: «فلو لا اذا بلغت الحلقوم لا ترجعونها و لا تملكون شيئا» (مؤنث بودن فعل در اين جا به خاطر آن است كه به «نفس» بازمىگردد).
[*]... وَ إِذٰا حَلَلْتُمْ فَاصْطٰادُوا...«... و چون از احرام بيرون شديد، پس شكار كنيد...» مائده/ ٢.
[**] حلّ المحرم من احرامه يحلّ حلالا. «محرم از احرام بيرون آمد و آنچه بر او ممنوع بود حلال شد».
[***]... غَيْرَ مُحِلِّي اَلصَّيْدِ وَ أَنْتُمْ حُرُمٌ.مائده/ ١. (در اين آيه، واژه «محلّ» به معنى: حلالشمرنده، روادارنده است).