شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٦٢ - (توبه/ ١٠٩ )
ج ر ع
يَتَجَرَّعُهُ:(ابراهيم/ ١٧.)[*]
در اصل از مادّۀ «جرع» (بر وزن زرع) به معنى «آشاميدن و فروبردن آب» است و «تجرع» به معنى «جرعه جرعه و به تدريج نوشيدن» است و «جرعة» نيز به آن مقدار آب يا مايع ديگر گفته مىشود كه به يكدم و به يكدفعه آشاميده شود.
آيه مورد بحث دربارۀ سرنوشت شوم جباران و گردنكشان عنيد است كه جايگاه هر ستمگر عنود در ميان آتش سوزان جهنم است و هنگامى كه تشنه مىشود از آب «صديد» (آب چركين و بدبوى متعفن) به وى مىنوشانند. اين مجرم گناهكار، وقتى كه خود را در برابر چنين نوشابهاى مىبيند «به زحمت جرعه جرعه آن را سر مىكشد و هرگز مايل نيست آن را بياشامد» بلكه به اجبار در حلق او مىريزند!(يَتَجَرَّعُهُ وَ لاٰ يَكٰادُ يُسِيغُهُ).[**]
(ج ٣٠٤/١٠، با استفاده از ديگر منابع)
ج ر ف
جُرُفٍ:(توبه/ ١٠٩.)[***]
به معنى «حاشيه و ديواره رودخانه يا چاه است كه آب زير آن را خالى كرده باشد» و يا به گفته «راغب» به زمين و مكانى گفته مىشود كه سيلاب آن را خورده و برده است و به همين مناسبت، به مرد اكول و پرخورى كه همۀ خوراكيهاى سفره را مىخورد، رجل جراف گفته مىشود. (ج ١٤١/٨ با استفاده از مأخذ ذكر شده)
[*]يَتَجَرَّعُهُ وَ لاٰ يَكٰادُ يُسِيغُهُ...«به زحمت جرعه جرعه آن را سر مىكشد و هرگز به ميل خود حاضر نيست آن را بياشامد...» ابراهيم/ ١٧.
[**] «يسيغه»: از «اساغة» به معنى «ريختن نوشابه در حلق» است.
[***]أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْيٰانَهُ عَلىٰ شَفٰا جُرُفٍ هٰارٍ فَانْهٰارَ بِهِ...«آيا كسى كه شالودۀ آن (مسجد) را بر پرهيزكارى و خشنودى خدا بنا كرده بهتر است يا آنكه اساس آن را بر كنار پرتگاه سستى بنا كرده كه ناگهان در آتش دوزخ فرومىريزد؟...» توبه/ ١٠٩.