شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٣٢ - خالق (مؤمنون/ ١٤ )
خالق: (مؤمنون/ ١٤.)[*]
از مادّۀ «خلق» (بر وزن حلق) در اصل به معنى «اندازه گيرى» است. هنگامى كه يك قطعه چرم را براى بريدن، اندازهگيرى مىكنند، عرب واژۀ «خلق» دربارۀ آن به كار مىبرد و از آنجا كه در آفرينش مسئله اندازه گيرى بيش از همه چيز اهميت دارد اين كلمه خلق دربارۀ آن بهكاررفتهاست.
آيۀ مورد بحث مىفرمايد:
«... بزرگ و پربركت است، خدايى كه بهترين خلقكنندگان است»فَتَبٰارَكَ اَللّٰهُ أَحْسَنُ اَلْخٰالِقِينَ.
تعبير به«أَحْسَنُ اَلْخٰالِقِينَ»(بهترين آفرينندگان) اين سؤال را به وجود مىآورد كه مگر غير از خدا آفريدگار ديگرى وجود دارد؟! بعضى از مفسران توجيهات گوناگونى براى آيه كردهاند، در حالى كه نيازى به اين توجيهات نيست و كلمۀ خلق به معنى اندازهگيرى و صنعت دربارۀ غير خداوند نيز صادق است، ولى البته خلق خدا با خلق غير او از جهات گوناگونى متفاوت است.
خداوند ماده و صورت اشياء را مىآفريند، در حالى كه اگر انسان بخواهد چيزى ايجاد كند تنها مىتواند با استفاده از مواد موجود اين جهان صورت تازهاى به آن ببخشد مثلا از مصالح ساختمانى خانهاى بسازد، يا از آهن و فولاد، اتومبيل يا كارخانهاى اختراع كند.
از سويى ديگر خلقت و آفرينش خداوند نامحدود است و او آفريدگار همه چيز است:
اَللّٰهُ خٰالِقُ كُلِّ شَيْءٍ(رعد/ ١٦) در حالى كه انسان موجودات بسيار محدودى را مىتواند ابداع كند و گاه توأم با انواع ضعفها و نقصهاست كه در جريان عمل بايد آنها را تكميل كند، اما خلق و ابداع پروردگار خالى از هرگونه عيب و نقص است.
از سوى سوم در آنجا كه انسان توانايى بر اين امر پيدا مىكند، آن نيز به اذن و فرمان خداست كه بىاذن او در عالم حتى برگى بر درختى نمىجنبد چنان كه دربارۀ حضرت مسيح (ع) در سورۀ مائده آيۀ ١١٠ مىخوانيم:
... وَ إِذْ تَخْلُقُ مِنَ اَلطِّينِ كَهَيْئَةِ اَلطَّيْرِ بِإِذْنِي...«... در آن هنگام كه تو از گل، صورتى
[*]... فَتَبٰارَكَ اَللّٰهُ أَحْسَنُ اَلْخٰالِقِينَ.مؤمنون/ ١٤.