است و هنگامى كه عباراتى را پشت سر هم و روى نظام صحيحى بخوانند، عرب از آن تعبير به تلاوت مى‌كند، بنابراين تلاوت منظم و پى‌درپى مقدمه‌اى است براى بيدارى و ايجاد آمادگى براى تعليم و تربيت.

«راغب» در كتاب «مفردات» در ذيل كلمۀ «تلاوت» مى‌گويد مراد از:يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاٰوَتِهِ‌.بقره/ ١٢١. اين است كه با علم و عمل از آيات قرآن، پيروى مى‌كنند، يعنى «تلاوت» مفهومى بالاتر از مفهوم «قرائت» دارد و با يك نوع تدبّر و تفكّر و عمل همراه است[**]. (ج ٤٥٦/١ و ٥١١، ج ٧٦/٦.)

حق تلاوت چيست‌؟ (سورۀ بقره آيۀ ١٢١.)[*]

اين تعبير تعبير پرمعنايى است و خط روشنى براى ما در برابر قرآن مجيد و كتب آسمانى مشخص مى‌سازد، چرا كه مردم در برابر اين آيات الهى چند گروهند:

گروهى تمام اصرارشان بر اداى الفاظ و حروف از مخارج آن است آنها دائما در فكر وقف و وصل و حروف يرملون و شدّ و مدّند و كمترين اهميّتى به محتوا و معنا، تا چه رسد به عمل كردن به آن، نمى‌دهند، به گفته قرآن اينها همانند حيوانى هستند كه كتابهايى بر او حمل شده باشد:

... كَمَثَلِ اَلْحِمٰارِ يَحْمِلُ أَسْفٰاراً...جمع/ ٥.

گروهى ديگر از الفاظ فراتر رفته و در معانى دقت مى‌كنند و در ريزه‌كاريها و نكات قرآن مى‌انديشند و از علوم آن آگاهند، اما از عمل خبرى نيست!.

ولى گروه سومى هستند كه مؤمنان راستينند، قرآن را به عنوان يك كتاب عمل و يك برنامۀ كامل زندگى پذيرفته‌اند، خواندن الفاظ و انديشۀ در معانى و درك مفاهيم اين كتاب بزرگ را مقدمه‌اى براى عمل مى‌دانند و لذا هر زمان كه قرآن مى‌خوانند روح تازه‌اى در كالبد آنها پيدا مى‌شود، تصميم و ارادۀ تازه، آمادگى و اعمال تازه، و اين است حق تلاوت.

در حديثى از امام صادق (ع) در تفسير اين آيه مى‌خوانيم كه فرمود:

يرتلون آياته، و يتفقّهون به، و يعملون باحكامه، و يرجون وعده، و يخافون وعيده،

[**]دربارۀ واژۀ «تلاوت» در جلد ٢٥١/١٨ و جلد ٢٣٣/٢١ «تفسير نمونه» نيز بحث شده است.

[*]اَلَّذِينَ آتَيْنٰاهُمُ اَلْكِتٰابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاٰوَتِهِ‌...«كسانى كه كتاب آسمانى، به آنها داده‌ايم (يهود و نصارى) و آن را از روى دقت مى‌خوانند...» بقره/ ١٢١.