شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٩٧ - خ١٦٤٨ اطَبَهُم (فرقان/ ٦٣ )
بازمىدارند به آنها اثم گفته شده است. (ج ١١٩/٤.)
خ ط ب
خٰاطَبَهُم: (فرقان/ ٦٣.)[*]
از «مخاطبة و خطاب» به معنى «رويارو با كسى سخن گفتن، و سخنان درشت گفتن» است.
آيۀ مورد بحث پيرامون يكى از صفات ويژۀ بندگان خاص پروردگار است كه تحت عنوان «عباد الرّحمن» مطرح شده و آيه چنين است:
«بندگان خاص خداوند رحمان آنها هستند كه با آرامش و بىتكبر بر زمين راه مىروند و هنگامى كه جاهلان آنها را مورد خطاب قرار مىدهند (و به جدال و سخنان زشت مىپردازند) در پاسخ آنها سلام مىگويند (و با بىاعتنايى و بزرگوارى مىگذرند)» فرقان/ ٦٣.
در آيۀ فوق، نخستين توصيف از «عباد الرحمن»، نفى كبر و غرور و خود خواهى است كه در تمام اعمال و حتى در كيفيت راه رفتن آنها آشكار مىشود و دومين وصف آنها «حلم و بردبارى» در برابر جاهلان است كه چون آنها را به جهل و جدال مورد خطاب قرار دهند، در پاسخ آنها «سلام» مىگويند.
سلامى كه نشانۀ بىاعتنايى توأم با بزرگوارى است، نه ناشى از ضعف، سلامى كه دليل عدم مقابله به مثل در برابر جاهلان و سبكمغزان است، سلام وداع گفتن با سخنان بىرويه آنهاست، نه سلام تحيت كه نشانۀ محبت و پيوند دوستى است، خلاصه سلامى كه نشانۀ حلم و بردبارى و بزرگوارى است.
واژۀ «خطاب» علاوه بر معانى مذكور به معنى «تقاضاى عفو و گذشت» آمده است، آنجا كه خداوند به نوح (ع) هشدار مىدهد[**]كه از اين به بعد: «... دربارۀ ستمگران، شفاعت و تقاضاى عفو مكن، چرا كه آنها محكوم به عذابند و مسلّما غرق خواهند شد!» هود/ ٣٧.
[*]وَ عِبٰادُ اَلرَّحْمٰنِ اَلَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى اَلْأَرْضِ هَوْناً وَ إِذٰا خٰاطَبَهُمُ اَلْجٰاهِلُونَ قٰالُوا سَلاٰماً.فرقان/ ٦٣
[**]... وَ لاٰ تُخٰاطِبْنِي فِي اَلَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ.هود/ ٣٧.