شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٤٧ - (مريم/ ٧١ )
و نيز به آن «رگ قلب» گفته شده، زيرا عرب «رگ قلب» را «وريد» مىگويد[*]و آن از همۀ اعضاى بدن به روح انسان نزديكتر است. نزديكى آن همين بسكه تا آن رگ مىجنبد انسان زنده است و چون ساكن شود مرده است[**].
در آيۀ مورد بحث، خداوند مىفرمايد: «... ما به او (انسان) از رگ قلبش نزديكتريم!» ق/ ١٦.
چه تعبير جالب و تكاندهندهاى، حيات جسمانى ما وابسته به رگى است كه خون را به طور مرتب از يكسو وارد قلب، و از يكسو خارج مىكند و به تمام اعضا مىرساند كه اگر يكلحظه در عمل آن، وقفه رخ دهد فورا مرگ به سراغ انسان مىآيد.
خداوند از رگ قلب ما نيز به ما نزديكتر است.
البته همۀ اينها تشبيه است و قرب خداوند از اين هم برتر و بالاتر است، هرچند مثالى از اينها رساتر در محسوسات پيدا نمىشود.
توجه به اين واقعيت، انسان را بيدار مىكند و به مسئوليت سنگين و پروندۀ دقيق او در دادگاه عدل الهى آشنا مىسازد و از انسان بىخبر و بىتفاوت، موجود هوشيار و سربهراه و متعهد و با تقوا به وجود مىآورد. (ج ٢٤٤/٢٢-٢٤٥ با استفاده از منابع ذكر شده).
ح ت م
حَتْماً:(مريم/ ٧١.)[***]
«حتم» به معنى «حكم كردن و واجب و محكم كردن امرى» است[****].
«راغب» در كتاب مفردات مىگويد: الحتم يعنى قضاء مقدّر و تعيين شده.
اين واژه فقط يكبار به شكل «حتما» در قرآن مجيد آمده و آن نيز در آيۀ مورد بحث است:
«و همۀ شما (بدون استثنا) وارد جهنّم مىشويد، اين امرى است حتمى و فرمانى
[*]قاموس قرآن مىنويسد، مراد از وريد در آيه، مطلق رگ است (اعم از شريان و وريد) كه در تمام اعضاى بدن انسان گسترده است و اضافه حبل بر وريد «بيانيّه» است.
(**) دائرةالمعارف لغات قرآن (نثر طوبى).
[***]وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلاّٰ وٰارِدُهٰا كٰانَ عَلىٰ رَبِّكَ حَتْماً مَقْضِيًّا. مريم/ ٧١.
[****] حتم، يحتم، حتما.