شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٠١ - امامت و معانى مختلف آن (بقره/ ١٢٤ )
اطلاق «امام مبين» برآن، مطلب عجيبى نيست، چرا كه فرعى است كه از آن اصل گرفته شده، و شاخهاى است كه به آن ريشه بازمىگردد.
از اين گذشته وجود انسان كامل - چنان كه مىدانيم - عالم صغيرى است كه عالم كبير را در خود خلاصه كرده است و طبق شعر معروف، منسوب به على (ع) أ تزعم انّك جرم صغير؟ * و فيك انطوى العالم الاكبر! «آيا گمان مىكنى كه تو موجود كوچكى هستى در حالى كه عالم بزرگ در تو خلاصه شده است؟» و نيز مىدانيم كه عالم هستى از يك نظر صفحۀ علم خدا و لوح محفوظ است.
عجيب اين كه «آلوسى» با اين كه روايات فوق را شديداً انكار مىكند تفسير اخير را چندان بعيد نشمرده است، و به هر حال در اين كه منظور از امام مبين «لوح محفوظ» است شكى نيست، روايات فوق نيز قابل تطبيق برآن مىباشد[*]. (ج ٣٣٢/١٨ و ٣٣٥ تا ٣٣٧.) امّا و اِمّا جملۀ: (... أَمّٰا ذٰا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ.«شما چه اعمالى انجام مىداديد» نمل/ ٨٤.) جملۀ استفهاميه است و «امّا» مركب از «ام» كه حرف عطف است و معمولا بعد از همزۀ استفهام براى معادلۀ دو چيز مىآيد و «ما» استفهاميه است و مجموع آن چنين معنى مىدهد: «او اىّ شىء كنتم تعملونه». (ج ٥٥٠/١٥.) إِمّا در اصل مركب از «ان» و «ما» بوده است كه «ان» حرف شرط است و «ما» براى تأكيد شرط آمده است[**]:يٰا بَنِي آدَمَ إِمّٰا يَأْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌيَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيٰاتِي...
«اى فرزندان آدم! اگر رسولانى از خود شما به سراغتان بيايند كه آيات مرا براى شما بازگو كنند (از آنها پيروى كنيد)» اعراف/ ٣٥. (ج ١٦١/٦.)
[*]براى كسب اطلاع بيشتر در ديگر معانى و موارد استعمال كلمۀ «امام مبين» به جلد ١١ صفحه ١٢١ تفسير نمونه (ذيل آيۀ ٧٩ سورۀ حجر) رجوع فرماييد.
[**] براى معانى مختلف و موارد استعمال كلمۀ «امّا» و «امّا» به كتب قواعد عربى مراجعه شود.