شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٠٤ - ثبور (انشقاق/ ١١ )
ث ب ر
ثبور: (انشقاق/ ١١.)[*]
(در بيان علت سرنوشت شوم كسى كه از كفر و گناه خويش مسرور است و نامۀ اعمالش پشت سرش داده مىشود) جملۀ«يَدْعُوا ثُبُوراً»در آيۀ مورد بحث، اشاره به تعبيرى است كه عرب به هنگام بروز يك حادثۀ خطرناك دارد، و فرياد مىزند: «وا ثبورا»! يعنى اىواى هلاك شدم (ثبور به معنى هلاكت است).
ولى اين آه و ناله و داد و فرياد به جايى نمىرسد و به دنبال آن: «و يصلى سعيرا» است. انشقاق/ ١٢. يعنى وارد آتش سوزان جهنم مىشود.
بنابراين واژۀ «ثبور» (همانطور كه گفته شد) در اصل به معنى «هلاكت و فساد» است و به هنگامى كه انسان در برابر چيز وحشتناك و مهلكى قرار مىگيرد گاهى فرياد «وا ثبورا»! بلند مىكند.
در سورۀ فرقان آيۀ ١٤. مىخوانيم:
لاٰ تَدْعُوا اَلْيَوْمَ ثُبُوراً وٰاحِداً وَ اُدْعُوا ثُبُوراً كَثِيراً. «امروز يكبار «وا ثبورا» (وا ويلا) نگوييد، بلكه بسيار «وا ثبورا» سر دهيد!» منظور از آيه اين است كه اين نالۀ شما به جايى نخواهد رسيد و مرگ و هلاكى در كار نخواهد بود، بلكه بايد زنده بمانيد و مجازاتهاى دردناك را بچشيد.
اين آيه در حقيقت شبيه آيۀ ١٦ سورۀ طور است كه مىفرمايد:
اِصْلَوْهٰا فَاصْبِرُوا أَوْ لاٰ تَصْبِرُوا سَوٰاءٌ عَلَيْكُمْ إِنَّمٰا تُجْزَوْنَ مٰا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ.«در آتش دوزخ بسوزيد، مىخواهيد شكيبايى كنيد يا نكنيد، براى شما تفاوتى نمىكند، شما جزاى اعمال گذشته خود را مىبينيد».
و اما اين كه چرا به آنها گفته مىشود يكبار «وا ثبورا» نگوييد، بلكه بسيار بگوييد،
[*]فَسَوْفَ يَدْعُوا ثُبُوراً.«به زودى فريادش بلند مىشود كه اىواى بر من هلاك شدم!» انشقاق/ ١١.