شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧١٩ - خُلِّفُوا (توبه/ ١١٨ )
شده، آنجا كه مىفرمايد:
«نسبت به چيزهايى كه اميد ندارى بيش از چيزهايى كه اميد دارى، اميدوار باش! چرا كه موسى بن عمران به دنبال يك شعلۀ آتش رفت، اما با مقام نبوت و رسالت بازگشت![١]» اشاره به اين كه بسيار مىشود كه انسان به چيزى اميدوار است اما به آن نمىرسد، ولى چيزهاى مهمترى كه اميدى نسبت به آن ندارد به لطف پروردگار براى او فراهم مىشود! همين معنى از امير مؤمنان على (ع) نيز نقل شده است[٢]. (ج ١٧٢/١٣-١٧٣.)
خلف
خُلِّفُوا: (توبه/ ١١٨.)[*]
خَلَّفَ الشىء: «آن چيز را پشت سر گذاشت، آن را به عقب انداخت»[**]و در اصل از مادّۀ «خلف» (بر وزن فلس) [خلف، يخلف، خلفا] به معنى «پشت سر، عقب، جانشين» آمده و نيز به معنى «نسلى پس از نسلى» است و اما آيۀ مورد بحث مىگويد:
«(همچنين) آن سه نفر (مرار و هلال و كعب) كه (در مدينه از توبه يا از شركت در جنگ تبوك) تخلّف ورزيدند تا آن حد كه زمين با همۀ وسعتش بر آنها تنگ شد و (حتى) جايى در وجود خويش براى خود نمىيافتند و دانستند كه از غضب خدا جز به لطف او ملجأ و پناهى نيست در اين هنگام خدا آنان را مشمول رحمت خود ساخت (توفيق توبه داد) تا توبه كنند كه خداوند توبهپذير و مهربان است» آيۀ فوق همچنان از جنگ تبوك و مطالب گوناگونى كه پيرامون اين رويداد بزرگ اسلامى به وقوع پيوست سخن مىگويد.
[١]مأخذ پيشين، صفحه ٣٧٤.
[٢] سفينة البحار، ج ٥١٣/١.
[*]وَ عَلَى اَلثَّلاٰثَةِ اَلَّذِينَ خُلِّفُوا حَتّٰى إِذٰا ضٰاقَتْ عَلَيْهِمُ اَلْأَرْضُ بِمٰا رَحُبَتْ وَ ضٰاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنْفُسُهُمْ وَ ظَنُّوا أَنْ لاٰ مَلْجَأَ مِنَ اَللّٰهِ إِلاّٰ إِلَيْهِ ثُمَّ تٰابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُوا إِنَّ اَللّٰهَ هُوَ اَلتَّوّٰابُ اَلرَّحِيمُ.توبه/ ١١٨.
[**] المنجد الطّلاّب، ماده «خلف».