شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٣١ - حين (يس/ ٤٤ )
حىن
حين: (يس/ ٤٤.)[*]
اسمى است كه دلالت بر «وقت» مىكند (زمان و مدت)، خواه كم باشد يا زياد، ولى به نقل از مجمع (ذيل آيه ٣٦ بقره) بيشتر در زمان دراز به كار مىرود. گاه ظرف زمان مبهم است و معنى آن را مضافاليه روشن مىسازد، مانند... وَ حِينَ اَلْبَأْسِ...«... و هنگام كارزار...» بقره/ ١٧٧ و مانند... حِينَ اَلْوَصِيَّةِ...«... هنگام وصيّت كردن...» مائده/ ١٠٦.
گاه ظرف «حين» به «اذ» تنويندار اضافه مىشود كه به جاى جملۀ حذف شده مىباشد، مانند:... وَ أَنْتُمْ حِينَئِذٍ تَنْظُرُونَ.واقعه/ ٨٤. اى: حين اذ بلغت الروح الحلقوم. اين واژه، ٣٤ مرتبه در قرآن مجيد ذكر شده و تنها يكبار به شكل «حينئذ» بهكاررفتهاست[**]، جمع «حين»، «احيان» است و واژۀ «احيانا» به معنى «گاهبىگاه» آمده است.
كلمۀ «حين» (وقت) گاهى اشاره به پايان زندگى انسان و اجل او مىكند مانند آيه ٤٤ سورۀ يس (آيۀ مورد بحث كه در پانوشت آمده است) و بعضى نيز آن را به پايان جهان تفسير كردهاند و گاهى به وقت مرگ يا وقت نزول عذاب و يا هر دو اشاره شده است، مانند جملۀ «حتّى حين» در آيات ٥٤ سوره مؤمنون[***]و ١٧٤ سورۀ صافات[****]. (ج ٢٦٠/١٤، ج ٣٩٦/١٨، ج ١٩٢/١٩ با اقتباس از منابع ذكر شده)
[*]إِلاّٰ رَحْمَةً مِنّٰا وَ مَتٰاعاً إِلىٰ حِينٍ.«مگر باز هم رحمت ما شامل حال آنها شود و تا زمان معينى از اين زندگى بهره گيرند» يس/ ٤٤.
[**] قاموس قرآن و تبيين اللغات.
[***]فَذَرْهُمْ فِي غَمْرَتِهِمْ حَتّٰى حِينٍ.«آنها را در جهل و غفلتشان بگذار تا زمانى كه مرگشان فرارسد (يا گرفتار عذاب الهى شوند)» مؤمنون/ ٥٤.
[****]فَتَوَلَّ عَنْهُمْ حَتّٰى حِينٍ.«از آنها روى بگردان تا زمان معينى (تا زمانى كه فرمان جهاد صادر شود)» صافات/ ١٧٤.