شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٩٠ - خضر كه بود؟
خضر
خَضِر: (انعام/ ٩٩.)[*]
به معنى «اخضر» يعنى «سبزرنگ» است، بنابراين تمام سبزيها، حتى جوانههاى درختان را نيز شامل مىشود (جمع اخضر، خضر است. كهف/ ٣١).
آيۀ مورد بحث به يكى از مهمترين و اساسىترين نعمتهاى پروردگار يعنى «آب باران» اشاره مىكند كه مىتوان آن را ريشه و مادر ساير نعمتها دانست، زيرا پيدايش و رشد و نمو گياهان و درختان در پرتو آن است، در قسمتى از اين آيه آمده است:
«... و از آن، ساقهها و شاخههاى سبز خارج ساختيم...»فَأَخْرَجْنٰا مِنْهُ خَضِراً.
واژۀ «خضر» در جملۀ فوق چون در پشت سر آن به دانههاى غذايى اشاره شده، لذا چنين استفاده مىشود كه منظور خصوص زراعت است تخرجمِنْهُ حَبًّا مُتَرٰاكِباً«و از آنها دانههاى متراكم (روى هم چيده شده، مانند خوشۀ گندم و ذرت) بيرون فرستاديم» انعام/ ٩٩.
(در تفسير «الميزان» آمده است «خضر» گويا مخفف «خاضر» است «سبزرنگ»).
در آيۀ ٦٣ سورۀ حج به واژۀ «مخضرّة» بر مىخوريم، اين واژه اسم فاعل از «اخضرار» است:
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اَللّٰهَ أَنْزَلَ مِنَ اَلسَّمٰاءِ مٰاءً فَتُصْبِحُ اَلْأَرْضُ مُخْضَرَّةً...«آيا نديدى خداوند از آسمان آبى فرستاد و زمين (براثر آن) سرسبز و خرم مىشود...» در اين آيه زمينى كه آثار حيات از او رخت بر بسته و چهرهاى عبوس و زشت و تيره داشته است با نزول قطرات حياتبخش باران، زنده مىشود و لبخند زندگى در چهرۀ او آشكار... (ج ٣٧٠/٥، ج ١٥٧/١٤.)
خضر كه بود؟
در قرآن مجيد صريحا نامى از «خضر» برده نشده و از رفيق يا استاد موسى تنها به
[*]... فَأَخْرَجْنٰا مِنْهُ خَضِراً نُخْرِجُ مِنْهُ حَبًّا مُتَرٰاكِباً...انعام/ ٩٩.