شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٧٦ - (الم سجده/ ١٦ )
آيۀ مورد بحث به بخشى از كارهاى مهم توليدى «گروه جنّ» كه به فرمان «سليمان» انجام مىدادند اشاره مىكند و مىگويد: «آنها هرچه سليمان مىخواست، از معبدها و تمثالها و ظرفهاى بزرگ غذا [جفان] كه همچون حوضهاى بزرگ بود و ديگهاى عظيم ثابت (كه از بزرگى قابل حمل و نقل نبود) براى او درست مىكردند...» از اين تعبير استفاده مىشود كه تهيه و ساختن اين ظرفهاى بسيار عظيم غذاخورى (همانند حوض) براى اين بوده تا گروه كثيرى اطراف آن بنشينند و از آنها غذا بخورند، و اگر فراموش نكرده باشيم در زمانهاى كمى قديم، بر سر سفرهها از مجموعههاى بزرگ براى خوردن غذا به صورت دستهجمعى استفاده مىشد و در حقيقت سفره آنها همان ظرف بزرگ بود و مثل امروز ظرفهاى مستقل و جداى از يكديگر معمول نبود. (ج ٤٠/١٨.)
ج ف و/ى
تَتَجٰافىٰ:(الم سجده/ ١٦.)[*]
از مادّۀ «جفا»[**]در اصل به معنى «برداشتن چيزى و دور ساختن» است.
آيۀ مورد بحث به يكى از صفات مؤمنان راستين اشاره مىكند و مىگويد: «(مؤمنان راستين) پهلوهاشان از بسترها در دل شب دور مىشود (بهپامىخيزند و رو به درگاه خدا مىآورند) پروردگار خود را با بيم و اميد مىخوانند...»(تَتَجٰافىٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ اَلْمَضٰاجِعِ...)(واژۀ «جنوب» در آيۀ، جمع «جنب» به معنى پهلو است و «مضاجع» جمع «مضجع» به معنى بستر است، بنابراين دور شدن از بستر كنايه از بر خاستن از خواب و پرداختن به عبادت پروردگار در دل شب است) دراينباره دو تفسير در روايات اسلامى وارد شده است:
تفسيرى به نماز «عشا» و اشاره به اين كه مؤمنان راستين بعد از نماز مغرب و قبل از نماز عشا به بستر نمىروند مبادا خواب آنها را بگيرد و نماز عشايشان از دست برود (زيرا
[*]تَتَجٰافىٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ اَلْمَضٰاجِعِ...الم سجده/ ١٦.
[**] به نقل از قاموس، در «اقرب الموارد» (على رغم ساير منابع) تصريح شده كه اصل آن واوى است (جفو) با آنكه مصدرش «جفاء» است.