شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٠٣ - خُطُوات (بقره/ ١٦٨ )
آيۀ فوق بخشى از صحنۀ زندگى منافقان را با آوردن مثالى اين چنين ترسيم مىكند:
شبى است تاريك و ظلمانى پرخوف و خطر، باران به شدت مىبارد، از كرانههاى افق برق پرنورى مىجهد، صداى غرش وحشتزا و مهيب رعد، نزديك است پردههاى گوش را پاره كند، انسانى بىپناه در دل اين دشت وسيع و ظلمانى و پر از خطر، حيران و سرگردان مانده است، باران درشت، بدن او را مرطوب ساخته، نه پناهگاه مورد اطمينانى وجود دارد كه به آن پناه برد و نه ظلمت اجازه مىدهد گامى بهسوى مقصد بردارد. قرآن در عباراتى كوتاه، حال چنين مسافر يا مسافران سرگردان را چنين بازگو مىكند: آنها (در چنين موقعيتى) از ترس مرگ انگشتها را در گوش خود مىگذارند تا صداى وحشتانگيز صاعقهها را نشنوند، برقها پىدرپى بر صحنۀ آسمان تاريك جستن مىكند «نور برق آنچنان خيرهكننده است كه نزديك است چشمهاى آنها را بربايد»(يَكٰادُ اَلْبَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصٰارَهُمْ)[*]بقره/ ٢٠.
(ج ١١٢/١، ج ٩٥/١٤.)
خ ط و
خُطُوات: (بقره/ ١٦٨.)[**]
جمع «خطوة» (بر وزن قربه) به معنى «گام و قدم» و «خطوات شيطان» گامهايى است كه شيطان براى وصول به هدف خود و اغواى مردم بر مىدارد.
وسوسههاى شيطان معمولا انسان را قدم بقدم و تدريجا در پشت سر خود بهسوى پرتگاه مىكشاند، اين موضوع منحصر به شيطان اصلى نيست، تمام دستگاههاى شيطانى و آلوده براى پياده كردن نقشههاى شوم خود از همين روش «خطوات» (گامبهگام) استفاده مىكنند، لذا قرآن مىگويد از همان گام اول بايد بهوش بود و با شيطان همراه نشد.
اين نكته نيز قابل توجه است كه در احاديث اسلامى كارهاى خرافى و بىمنطق به
(*)واژۀ «خطفة» (صافات/ ١٠) از مادّۀ «خطف» (چيزى را بسرعت ربودن) است كه در جلد ١٩، صفحه ١٩ تفسير نمونه به آن اشاره شده است.
[**]... وَ لاٰ تَتَّبِعُوا خُطُوٰاتِ اَلشَّيْطٰانِ...«... و از گامهاى شيطان پيروى نكنيد...» بقره/ ١٦٨.