شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢١٦ - بَعُوضَة (بقره/ ٢٦ )
بعض
بَعْض: (بقره/ ٨٥.)[*]
چنان كه «راغب» در «مفردات» مىگويد: «بعض الشّىء» به معنى «اندك و جزئى از چيزى» است و ازاينرو، واژۀ «بعض» در برابر «كلّ» قرار دارد.
بعضه و كلّه و جمع آن «ابعاض» است.
اغلب ارباب لغت، واژۀ «بعض» را به همان معنى مذكور تفسير كردهاند، بجز «ابو عبيده» كه در آيۀ ٦٣ سورۀ زخرف:... وَ لِأُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ اَلَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ...
كلمۀ«بَعْضَ اَلَّذِي»را در آيه، به معنى: «كلّ الّذى» گرفته است، يعنى «براى شما آنچه مورد اختلافتان هست بيان خواهم كرد!»[**](اصل ترجمه آيه چنين است: «...
(عيسى گفت: من با حكمت و برهان آمدهام) تا بعضى احكامى كه در آن اختلاف مىكنيد از تورات بيان كنم...»).
«راغب» در كتاب خود، اين تعبير ابو عبيده را ردّ كرده و ناشى از كوتهبينى وى دانسته و دلايلى آورده است كه اشتباه او را روشن مىسازد.
به هر حال، واژه «بعض» (به اشكال گوناگون) جمعا ١٥٧ بار در قرآن مجيد آمده است. (راغب، المعجم الاحصائى)
بَعُوضَة: (بقره/ ٢٦.)[***]
از كلمۀ «بعض» كه به معنى «جزء كوچك از چيزى» است گرفته شده است و با توجه به آيۀ مورد بحث:
«خداوند از اين كه به موجودات ظاهرا كوچكى مانند پشه و يا بالاتر از آن مثال بزند
[*]... أَ فَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ اَلْكِتٰابِ وَ تَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ...«... آيا به بعضى از دستورهاى كتاب آسمانى ايمان مىآوريد و به بعضى كافر مىشويد؟!...» بقره/ ٨٥.
[**] ابو عبيده، تأويل مشكل القرآن، ص ١٤٤ (چاپ مصر، سال ١٣٧٣ ه. ق.).
[***]إِنَّ اَللّٰهَ لاٰ يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلاً مٰا بَعُوضَةً فَمٰا فَوْقَهٰا...«خداوند از اين كه مثال (به موجودات ظاهرا كوچكى مانند) پشه و حتى بالاتر از آن بزند شرم نمىكند...» بقره/ ٢٦.