از احساس بى‌نيازى بر مى‌خيزد و جالب اين كه در اين آيه، نخست به بازگشت آنها از صحرا اشاره مى‌كند، چرا كه در هنگام بازگشت پستانهايشان پرشير، شكمهايشان سير، و در چهره‌هايشان نشانه‌هاى رضايتمندى ديده مى‌شود، به همين دليل از آن حرص و ولع و عجله‌اى كه صبح به هنگام حركت به صحرا دارند در آنها خبرى نيست، آرام و مطمئن گام بر مى‌دارند و به استراحتگاهشان نزديك مى‌شوند و از مشاهدۀ منظرۀ پستانهاى پرشيرشان هركس احساس بى‌نيازى مى‌كند. (ج ١٥٩/١١-١٦٠.)

جمل: (اعراف/ ٤٠.)[*]

در لغت به معنى «شترى است كه تازه دندان بر آورده»، ولى يكى از معانى «جمل» طنابهاى (ضخيم و) محكمى است كه كشتيها را به آن مهار مى‌كنند[١].

آيۀ مورد بحث به سراغ سرنوشت افراد متكبر و لجوج، يعنى آنها كه زير بار آيات پروردگار نمى‌روند و در برابر حق تسليم نيستند رفته، مى‌گويد:

«كسانى كه آيات ما را تكذيب كنند و در برابر آن تكبر ورزند درهاى اسمان به روى آنان گشوده نمى‌شود و (هيچ‌گاه) داخل بهشت نمى‌شوند مگر اين كه شتر [جَمَل] از سوراخ سوزن خياطى بگذرد! (كنايه از اين است كه به‌هيچ‌وجه امكان ندارد) و اين چنين گنهكاران را جزا مى‌دهيم» اعراف/ ٤٠.

اين تعبير كه مى‌گويد: «آنها وارد بهشت نخواهند شد، تا زمانى كه شتر از سوراخ سوزن بگذرد!» كنايۀ لطيفى از محال بودن اين امر است. در واقع براى اين كه عدم امكان دخول اين افراد در بهشت به صورت يك مسئله حسّى درآيد، اين مثال انتخاب شده است، تا همان‌طور كه هيچ‌كس ترديد ندارد كه ممكن نيست شتر با آن چثۀ بزرگش از سوراخ باريك سوزن عبور كند، همين‌طور مسلّم بدانند راهى براى ورود افراد بى‌ايمان متكبر در بهشت مطلقا موجود نيست.

[*]... وَ لاٰ يَدْخُلُونَ اَلْجَنَّةَ حَتّٰى يَلِجَ اَلْجَمَلُ فِي سَمِّ اَلْخِيٰاطِ...اعراف/ ٤٠.

[١] تاج العروس و قاموس، مادّۀ «جمل»، لكن بعضى از فرهنگهاى لغت، مانند فرهنگ معين و عميد به جاى واژۀ «جمل»، واژۀ «جمل» (به ضم جيم و فتح ميم مشدّد) را به معنى «طناب كشتى» و «ريسمان ضخيم» ضبط كرده‌اند، مضافا بر اين كه واژۀ اخير به معنى «حساب حروف ابجد» نيز آمده است.