شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٨٥ - يَخْتَصُّ (بقره/ ١٠٥ )
كار مىرود كه انسان به آنها علاقه دارد، ولى در عين حال از اين كه در معرض آفات و گزند هستند بيمناك است.
به هر حال چون «خشيت» بيشتر جنبۀ قلبى دارد و «اشفاق» جنبۀ عملى را شامل مىشود، ذكر اين دو به صورت علت و معلول در آيه روشن مىشود، در حقيقت آيه مىفرمايد: آنها كسانى هستند كه ترس آميخته با عظمت خدا در دلهايشان جاى كرده است و آثار آن در عملشان و مراقبتهايشان نسبت به دستورهاى الهى نمايان است و به تعبير ديگر «اشفاق» مرحلۀ تكامل «خشيت» است كه در عمل اثر مىگذارد و به پرهيز از گناه و انجام مسئوليتها وامىدارد. (البته گاهى اين دو كلمه نيز به يك معنى استعمال شده است).
(ج ٤٢٥/١٣، ج ٢٦٣/١٤.)
خصص
يَخْتَصُّ: (بقره/ ١٠٥.)[*]
در اصل از مادّه «خصّ» و «خصوص» به معنى «اختصاص دادن، ويژه گردانيدن، برترى دادن» است، آيۀ مورد بحث مىگويد:
«... و خداوند متعال رحمت خويش را به هركس بخواهد اختصاص مىدهد...» «اختصاص دادن» در آيۀ مذكور، يعنى منفرد ساختن چيزى (يا كسى) به آنچه در كلّى با آن چيز همسان نيست و ضدّ آن اشتراك است، واژۀ «اختصاص» به صورت لازم و متعدى هر دو آمده است و در آيۀ فوق به صورت متعدى به كار رفته، يعنى «خدا هركه را خواهد به رحمت خويش مخصوص مىگرداند».
واژۀ «خاصّة» نيز از مادّۀ مذكور گرفته شده و آن ضدّ «عامّة» است و دربارۀ چيزى است كه به فردى و يا به قومى مخصوص باشد[**]، همچنان كه در آيه ٢٥ سورۀ انفال مىخوانيم:
وَ اِتَّقُوا فِتْنَةً لاٰ تُصِيبَنَّ اَلَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً...»«از فتنهاى بپرهيزيد كه تنها به
[*]... وَ اَللّٰهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشٰاءُ...بقره/ ١٠٥.
[**] قاموس قرآن، مادّه «خصّ».