شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٠ - اثل (سباء/ ١٦ )
«باقيماندۀ چيزى»، «روايت» و «علامت»، ولى ظاهر اين است كه همه به يك معنى بازمىگردد و آن اثرى است كه از چيزى باقى مىماند و دليل بر وجود آن است.
بنابراين، جملۀ:«أَثٰارَةٍ مِنْ عِلْمٍ»در آيۀ مورد بحث، اشاره به سنت انبياى گذشته و اوصياى آنان يا دانشمندان پيشين است. حديثى در اصول كافى از امام باقر (ع) نقل شده، كه در تفسير جملۀ:«أَوْ أَثٰارَةٍ مِنْ عِلْمٍ»فرمود:
«مقصود دانشى است كه از اوصياى پيامبران پيشين باقى مانده است»[١].
(ج ٣٠٢/٢١.)
اثل
اثل: (سباء/ ١٦.)[*]
بر وزن «اصل»، به معنى درخت «شورهگز» است. (ج ٦٠/١٨.)
[١]نور الثقلين، ج ٩/٥.
[*] ...وَ بَدَّلْنٰاهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَوٰاتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ وَ أَثْلٍ وَ شَيْءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلِيلٍ.ترجمه از ابتداى آيه: «اما آنها (از خدا) روى گردان شدند، و ما سيل ويرانگر را بر آنها فرستاديم و دو باغ (پربركت) شان را به دو باغ (بىارزش) با ميوههاى تلخ و درختان شورهگز و اندكى درخت سدر مبدّل ساختيم.» سبأ/ ١٦. اين آيه راجع به قبيله «سبأ» است كه در بلدۀ يمن ساكن بودند و بهواسطه بوستانهاى پردرخت و پرميوهاى كه در آنجا وجود داشت روزگارى خوش داشتند و پيامبران به ايشان مىگفتند از اين روزيها كه خدا به شما عطا كرده بخوريد و شكر او را بهجاآوريد، اما بهواسطۀ فراوانى نعمت و آسايش به زندگى تجملى و شهوترانى در افتادند و به علت كبر و غرور، كفر و ناسپاسى پيشه ساختند و با پيامبران خود به مخالفت برخاستند و سرانجام در اثر كفر و بيداد مستوجب عذاب الهى شدند و خداى تعالى «سيل عرم» را كه سيلى سخت باشد بر ايشان فرستاد و مزارع خرم و بوستانهاى پرنعمتشان را به صحرايى سوزان تبديل كرد و از اشجار انبوهشان جز چند درخت شورهگز و سدر چيزى باقى نگذاشت و اكثر مردمان و چهار پايان ايشان را هلاك كرد و بعضى در عالم متفرق شدند و پراكندگى آنان در عرب ضرب المثل شد تا هر پراكندۀ مستأصل را مىگفتند: تفرقوا ايادى سبأ. «تبيين اللغات لتبيان الآيات. ج ٣٢/١.»