شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٢٠ - بَغْتَةً (عنكبوت/ ٥٣ )
معبودهايى را كه بهوسيلۀ آنها به خدا تقرب مىجست، بعل مىناميد.
با توجه به آيۀ مورد بحث روشن مىشود كه آنها (قوم الياس) بت معروفى به نام «بعل» داشتند كه در مقابل آن سجده مىكردند، «الياس» آنها را از اين عمل زشت بازداشت و بهسوى آفريدگار بزرگ جهان و توحيد خالص دعوت كرد.
و از همينجاست كه جمعى معتقدند مركز فعاليت «الياس» شهر «بعلبك» (از شهرهاى شامات) بود[١].
زيرا «بعل» نام آن بت مخصوص و «بك» به معنى شهر بود و از تركيب اين دو با هم «بعلبك» به وجود آمد، گفتهاند اين بت طلايى به قدرى بزرگ بود كه طولش به ٢٠ ذراع مىرسيد! و چهار صورت داشت و خدمه او بالغبر چهارصد نفر بود[٢]! بعضى «بعل» را اسم بت معينى ندانسته، بلكه به معنى مطلق بت گرفتهاند، ولى بعضى ديگر آن را به معنى «ربّ و معبود» مىدانند. (ج ١٤٠/١٩.)
ب غ ت
بَغْتَةً: (عنكبوت/ ٥٣.)[*]
از مادۀ «بغت» (بر وزن وقت) به معنى «تحقق ناگهانى و غير منتظره چيزى» است (به عبارت ديگر: به معنى چيزى است كه به طور ناگهانى و بدون گمان به وقوع آن، پيش آيد). (ج ٣٢٠/١٦.) بَغْتَة و جَهْرة (آيۀ ٤٧ سورۀ انعام)[**]«بغتة» به معنى ناگهانى و «جهرة» به معنى آشكار است و قاعدة بايد در مقابل آشكار،
[١]«بعلبك» امروز جزء لبنان در كنار مرز سوريه قرار دارد.
[٢] روح المعانى، ذيل آيۀ مورد بحث.
[*]... وَ لَيَأْتِيَنَّهُمْ بَغْتَةً وَ هُمْ لاٰ يَشْعُرُونَ.«... سرانجام (اين عذاب) به طور ناگهانى بر آنها نازل مىشود در حالى كه آنها نمىدانند» عنكبوت/ ٥٣.
[**]... إِنْ أَتٰاكُمْ عَذٰابُ اَللّٰهِ بَغْتَةً أَوْ جَهْرَةً...«... اگر عذاب خدا ناگهانى (و پنهانى) يا آشكارا به سراغ شما بيايد...» انعام/ ٤٧.