شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٢٦ - حَيْران (انعام/ ٧١ )
كردن از آن» است.
آيۀ مورد بحث دربارۀ سكرات مرگ و ناخوش داشتن آن و گريختن از آن سخن مىگويد و آيه اين است:
«و سرانجام سكرات مرگ به حق فرامىرسد (و به انسان گفته مىشود) اين همان چيزى است كه از آن مىگريختى!»... ذٰلِكَ مٰا كُنْتَ مِنْهُ تَحِيدُق/ ١٩.
امير مؤمنان على عليه السّلام دراينباره مىفرمايد:
«اگر آنچه را مردگان شما مشاهده كردهاند شما مىديديد وحشت مىكرديد و ترسان مىشديد، سخنان حق را مىشنيديد و اطاعت مىكرديد، ولى آنها آنچه ديدهاند از شما مستور است و به زودى پردهها كنار مىرود و شما هم مشاهده مىكنيد (اما افسوس...)[١]» آرى مرگ واقعيتى است كه غالب افراد از آن مىگريزند، به خاطر اين كه آن را «فنا» مىدانند، نه دريچهاى به عالم «بقاء»، يا به خاطر علايق و پيوندهاى شديدى كه با دنيا و مواهب مادى دارند و نمىتوانند از آن دل بر كنند، و يا به خاطر تاريكى نامه اعمالشان! هرچه هست از آن گريزانند، اما چه سود كه اين سرنوشتى است كه در انتظار همگان است و شترى است كه بر در خانۀ همهكس خوابيده، و احدى را توان فرار از آن نيست، همه سرانجام در كام مرگ فرومىروند و به آنها گفته مىشود اين همان است كه از آن فرار مىكرديد!! (ج ٢٥٥/٢٢-٢٥٦.)
حىر
حَيْران: (انعام/ ٧١.)[*]
از مادّۀ «حير، حيرة و حيران» است به معنى «سرگردان شدن و راه گم كردن» و وصف از آن، «حيران» است كه در لغت به معنى «رفت و آمد» است و معمولا كنايه از «سرگردانى» است، مانند افرادى كه در سرگردانى مقدارى راه مىروند، سپس بازمىگردند.
[١]فانّكم لو قد عاينتم ما قد عاين من مات منكم لجزعتم و وهلتم و سمعتم و اطعتم، و لكن محجوب عنكم ما قد عاينوا، و قريب ما يطرح الحجاب!... «نهج البلاغه، خطبۀ ٢٠»
[*]... كَالَّذِي اِسْتَهْوَتْهُ اَلشَّيٰاطِينُ فِي اَلْأَرْضِ حَيْرٰانَ...انعام/ ٧١.