شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٧٩ - تحرير (مجادله/ ٣ )
ح ر ر
تحرير: (مجادله/ ٣.)[*]
به معنى «آزاد كردن» و نيز به معنى «اولاد را براى عبادت و طاعت، نامزد مسجد كردن» است اين واژه به معنى «نوشتن و كلام را از زوائد پاك كردن»[**]نيز آمده و كلمۀ «حرّ»[***]به معنى «آزاد» (ضد اسير و ضد عبد) است.
آيۀ مورد بحث دربارۀ كفّاره «اظهار» است[****]و ظهار يك عمل زشت جاهلى بوده و قرآن آن را به عنوان يك عقيدۀ خرافى محكوم كرده و سخنى باطل و بىاساس شمرده است و از آنجا كه اين سخن زشت و زننده چيزى نبود كه از نظر اسلام ناديده گرفته شود لذا كفّاره نسبة سنگينى براى آن قرار داده تا از تكرار آن جلوگيرى كند، مىفرمايد:
«كسانى كه نسبت به همسران خود ظهار مىكنند، سپس به گفتۀ خود بازمىگردند بايد پيش از آميزش جنسى آنها با هم بردهاى را آزاد كنند...»(فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ...)مجادله/ ٣.
و نيز از آنجا كه آزاد كردن يك برده براى همۀ مردم امكانپذير نيست و يا اين كه بردهاى براى اين كار پيدا نشود، همان گونه كه در عصر ما چنين است، لذا جهانى و جاودانگى بودن اسلام ايجاب مىكند كه جانشينى براى آزادى بردگان ذكر شود به همين دليل در آيه بعد مىفرمايد:
«و هركس توانايى براى آزادى برده نداشته باشد دو ماه پىدرپى قبل از آميزش جنسى روزه بگيرد» مجادله/ ٤.
[*]وَ اَلَّذِينَ يُظٰاهِرُونَ مِنْ نِسٰائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمٰا قٰالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسّٰا...مجادله/ ٣.
[**] لغتنامه سيّاح، ج ٢٨٢/١، مادّه «حرّ».
[***]... اَلْحُرُّ بِالْحُرِّ...بقره/ ١٧٨.
[****] «ظهار» از كارهاى زشت عصر جاهليت بود كه مرد هنگامى كه از همسرش ناراحت مىشد براى اين كه او را در مضيقه و فشار قرار دهد مىگفت: «أنت علىّ كظهر امّى» (تو نسبت به من همچون مادرم هستى) و به دنبال آن معتقد بودند كه آن زن براى هميشه بر همسرش حرام مىشود و حتّى نمىتواند همسر ديگرى انتخاب كند و همچنان بلا تكليف مىماند. اسلام اين موضوع را محكوم مىكند و دستور كفّاره را دربارۀ آن صادر كرده است.