شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧١١ - مُسْتَخْفِ (رعد/ ١٠ )
خَفِىّ: (شورى/ ٤٥.)[*]
به معنى «پنهان و پوشيده» و جملۀ «طرف خفىّ»[**]در آيۀ مورد بحث به معنى «زيرچشمى يا پنهانى نگريستن» است.
آيه، به گوشهاى از مجازاتهاى ظالمان و بيدادگران و متجاوزان اشاره مىكند و مىگويد:
«در آن روز آنها را مىبينى كه بر آتش عرضه مىشوند، در حالى كه از شدت مذلت خاشعند و زيرچشمى و مخفيانه به آن نگاه مىكنند...» حالت وحشت و اضطراب شديدى بر تمام وجودشان حاكم است و ذلت و تسليم سر تا پاى آنها را فراگرفته، و ديگر خبرى از آنهمه گردنكشى و ستيزهجويى و طغيان و ظلم و استبداد و ايذا و آزار مظلومان نيست، زيرچشمى به آتش دوزخ مىنگرند! اين ترسيمى است از حالت كسى كه شديدا از چيزى مىترسد و نمىخواهد آن را با تمام چشمش ببيند و در عين حال نمىتواند از آن غافل بماند، ناچار پيوسته مراقب آن است، اما با گوشۀ چشم! بعضى از مفسران گفتهاند كه«طَرْفٍ خَفِيٍّ»در اين جا به معنى «نگاه كردن آنها با چشم نيمباز» است، چرا كه از شدت وحشت، قدرت بر گشودن چشم ندارند! يا چنان وارفته و بىرمقند كه حتى حال گشودن چشم را به طور كامل ندارند! هنگامى كه حال انسان قبل از ورود در آتش چنين باشد چه بر او خواهد گذشت هنگامى كه وارد دوزخ شود و در ميان عذاب دردناكش قرار گيرد!. (ج ٤٧٤/٢٠-٤٧٥.)
مُسْتَخْفِ: (رعد/ ١٠.)[***]
اسم فاعل به معنى «پنهان شونده» است [استخفى، يستخفى، استخفاء: نهان گشتن].
آيۀ مورد بحث مىفرمايد:
[*]وَ تَرٰاهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْهٰا خٰاشِعِينَ مِنَ اَلذُّلِّ يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ...شورى/ ٤٥.
[**] واژۀ «طرف» (بر وزن برف) به معنى «گردش چشم»: طرفة العين يعنى «يك گردش چشم».
[***]سَوٰاءٌ مِنْكُمْ مَنْ أَسَرَّ اَلْقَوْلَ وَ مَنْ جَهَرَ بِهِ وَ مَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِاللَّيْلِ وَ سٰارِبٌ بِالنَّهٰارِ. رعد/ ١٠.