شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٤٠ - حفيظ (نساء/ ٨٠ )
ح ف ظ
حَفَظَةً: (انعام/ ٦١.)[*]
از مادّۀ «حفظ» به معنى «نگاه داشتن و ضبط و به ياد سپردن» است.
واژۀ «حفظة» جمع «حافظ» و در آيۀ مورد بحث به معنى فرشتگانى است كه مأمور نگاهدارى حساب اعمال انسانها هستند (حافظان حساب اعمال)، همانطور كه در سورۀ انفطار، آيۀ ١٠ تا ١٣ مىخوانيم:
وَ إِنَّ عَلَيْكُمْ لَحٰافِظِينَ، كِرٰاماً كٰاتِبِينَ يَعْلَمُونَ مٰا تَفْعَلُونَ. «مراقبان و حافظانى بر شما گمارده شده، آنها نويسندگان بزرگوارى هستند كه از هر كار شما آگاهند».
بعضى از مفسران معتقدند كه آنها حافظ اعمال انسان نيستند، بلكه مأموريت آنها حفظ خود انسان از حوادث و بلاها تا رسيدن اجل معيّن مىباشد و جملۀ:حَتّٰى إِذٰا جٰاءَ أَحَدَكُمُ اَلْمَوْتُرا كه در آيۀ مورد بحث (انعام/ ٦١.) بعد از «حفظة» ذكر شده، قرينۀ آن مىدانند، و آيۀ ١١ سورۀ رعد را نيز ممكن است گواه بر اين سخن گرفت[١].
ولى دقت در مجموع آيه، نشان مىدهد كه منظور از حفظ در اين جا همان حفظ اعمال است و در مورد فرشتگانى كه مأمور حفظ انسانها هستند، ذيل آيۀ ١١ سورۀ رعد در جلد دهم تفسير نمونه، صفحه ١٤١ به بعد بحث شده است. (ج ٢٧٤/٥.)
حفيظ: (نساء/ ٨٠.)[**]
از مادّۀ «حفظ» گرفته شده، ولى بايد توجه داشت كه واژۀ «حفيظ» از نظر اين كه صفت مشبهه است و معنى ثبات و دوام را مىرساند با «حافظ» كه اسم فاعل است تفاوت دارد.
[*]... وَ يُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً حَتّٰى إِذٰا جٰاءَ أَحَدَكُمُ اَلْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنٰا وَ هُمْ لاٰ يُفَرِّطُونَ.«... و مراقبانى بر شما مىفرستد تا زمانى كه يكى از شما را مرگ فرارسد فرستادگان ما جان او را مىگيرند و آنها (در نگاهدارى حساب اعمال بندگان) كوتاهى نمىكنند» انعام/ ٦١.
[١] تفسير الميزان، ج ١٣٤/٧.
[**]... فَمٰا أَرْسَلْنٰاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظاً.نساء/ ٨٠.