شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٣٩ - حياة طيّبه (نحل/ ٩٧ )
جمع «حىّ» به معنى «زندگان» است و آيۀ مورد بحث دربارۀ «زندگان جاويد» (شهداى راه حق) سخن مىگويد و خطاب به پيامبر (ص) مىفرمايد:
«(اى پيامبر!) هرگز گمان مبر آنها كه در راه خدا كشته شدهاند مردگانند، بلكه آنها زندهاند (زندگانند) و نزد پروردگارشان روزى داده مىشوند».
بعضى از مفسران معتقدند كه آيۀ فوق دربارۀ شهداى احد نازل شده و بعضى ديگر دربارۀ شهداى بدر مىدانند، ولى با توجه به پيوند اين آيه با آيات قبل و بعد از خود نشان مىدهد كه بعد از حادثه احد نازل شده است، امّا مضمون و محتواى آيه تعميم دارد و همه شهدا حتى شهداى بدر را كه چهارده نفر بودند شامل مىشود و لذا در حديثى از امام باقر (ع) نقل شده كه فرمود: اين آيات دربارۀ شهداى احد و بدر هر دو نازل شده است[١]منظور از حيات و زندگى در آيه مورد بحث، همان حيات و زندگى برزخى است كه ارواح در عالم پس از مرگ دارند، نه زندگى جسمانى و مادى، گرچه زندگى برزخى، اختصاصى به شهيدان ندارد، بسيارى ديگر از مردم نيز داراى حيات برزخى هستند[٢]، ولى از آنجا كه حيات شهيدان يك حيات فوقالعاده عالى و آميخته با انواع نعمتهاى معنوى است - و بعلاوه موضوع سخن، در آيه آنها هستند - تنها نام از آنها برده شده است. آنها به قدرى غرق مواهب حيات معنوى هستند كه گويا زندگى ساير برزخيان در مقابل آنها چيزى نيست.
(ج ١٦٨/٣ تا ١٧٠.)
حياة طيّبه: (نحل/ ٩٧.)[*]
پس از گفتگو پيرامون مادّۀ «حياة» و شرح معانى و انواع حياة، اكنون با توجه به آيۀ مورد بحث، مىخواهيم بدانيم كه معنى «حياة طيّبه» (زندگى پاكيزه) چيست؟ در اين آيه خداوند مىفرمايد:
«هركس عمل صالح انجام دهد در حالى كه مؤمن باشد، خواه مرد يا زن به او حيات
[١]تفسير نور الثقلين، ج ٤٠٩/١.
[٢] به گفته بعضى از محققان: حيات برزخى براى دو دسته است نيكوكارانى كه در درجه عالى هستند و بدكارانى كه فوقالعاده وضع بدى دارند.
[*]مَنْ عَمِلَ صٰالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثىٰ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيٰاةً طَيِّبَةً وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْبِأَحْسَنِ مٰا كٰانُوا يَعْمَلُونَ.نحل/ ٩٧.