شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٩٥ - حرام (انبياء/ ٩٥ )
و رجل محرم كه هر دو به يك معنى است. «حرام» مصدر و به معناى اسم فاعل است، يعنى «محرم» و كسى كه لباس احرام بر تن دارد، بنابراين شخصى كه در حال احرام است «حرام و محرم» گفته شده، زيرا از چيزهايى (محرّمات احرام) ممنوع است[*]ازاينرو به احراميافتگان، «حرم» اطلاق شده[**]، چرا كه گفتيم آنها از انجام بعضى كارها در آن حال محروم و ممنوعاند و نيز به ماههاى حرام، اشهر الحرم گفتهاند (ذىقعده، ذىحجّه، محرّم و رجب) چون در اين ماهها شكستن حرمتها (ابتدابهساكن) جايز نيست و همچنين مسجد الحرام و بيت الحرام كه خداى تعالى بسيارى از چيزهايى كه در غير آنها حرام نيست، در آنها حرام گردانيده است[***].
آيۀ مورد بحث ناظر بر تحريم صيد در حال احرام است و با صراحت و قاطعيّت، به طور عموم فرمان تحريم صيد را در حال احرام صادر كرده است و مىگويد:
«اى كسانى كه ايمان آوردهايد در حال احرام شكار را نكشيد...»... لاٰ تَقْتُلُوا اَلصَّيْدَ وَ أَنْتُمْ حُرُمٌ...»مائده/ ٩٥.
واژۀ «حرم» به همين شكل، چهار بار (مائده/ ١ و ٩٥ و توبه/ ٥ و ٣٦.) و به شكل «حرما» يكبار (مائده/ ٩٦.) در قرآن مجيد ذكر شده[****]كه دو بار در موارد ماههاى حرام (در سورۀ توبه) و سهبار در موارد نهى از انجام كارهاى ممنوع در حال احرام (در سورۀ مائده) آمده است. (ج ٨٢/٥، با استفاده از منابع ذكر شده)
حرام: (انبياء/ ٩٥.)[*****]
در اصل به معنى «منع» است و پيرامون اين ماده و معانى آن ضمن شرح مشتقات و واژههاى همريشۀ آن در پيش سخن گفتيم.
آيۀ مورد بحث به افرادى اشاره مىكند كه در نقطه مقابل مؤمنان نيكوكار قرار دارند، آنها كه تا آخرين نفس به ضلالت و فساد ادامه مىدهند، مىفرمايد:
[*]قاموس قرآن، مادّه «حرم»، مجمع البيان.
[**] لغتنامه سيّاح، مادّه «حرم».
[***] تبيين اللغات لتبيان الآيات (به نقل از معجم).
[****] المعجم الاحصائى، ج ٦٥٨/٢.
[*****]وَ حَرٰامٌ عَلىٰ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنٰاهٰا أَنَّهُمْ لاٰ يَرْجِعُونَ.انبياء/ ٩٥.