شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٠٩ - (انبياء/ ١٩ )
ح س ر
يَسْتَحْسِرُونَ:(انبياء/ ١٩.)[*]
از مادّۀ «حسر» (بر وزن حبس) است. «راغب» در مفردات مىگويد: «حسر» به معنى «برهنه كردن و برداشتن پوشش از چيزى كه برآن قرار گرفته است»[**]، سپس به معنى «خستگى و ضعف» به كار رفته، چرا كه انسان (يا حيوان) به هنگام خستگى تاب و توان خود را از دست مىدهد و گويى برهنه از نيروهاى خود مىشود، به اين معنى كه چيزى در بدن او مكتوم نمىماند.
آيه مورد بحث مىگويد:
«... و فرشتگانى كه در محضر قرب پروردگار هستند هيچگاه از پرستش او تكبر ندارند و هرگز خسته نمىشوند، دائما شب و روز تسبيح مىگويند و ضعف و سستى به خود راه نمىدهند» انبياء/ ١٩ و ٢٠.
اينهمه فرشتگان بزرگ، شب و روز مشغول تسبيح خداوندند، با اين كه خدا، حتى كمترين نيازى به عبادت آنها ندارد، پس چگونه ممكن است به طاعت و عبادت شما نيازمند باشد؟ بنابراين اگر دستور ايمان و عمل صالح و بندگى و عبوديت به شما داده، سود و فايدهاش متوجه خود شماست.
اين نكته نيز جالب توجه است كه در نظام بندگان و موالى ظاهرى هر قدر بندهاى به مولا نزديكتر باشد، خضوعش در برابر او كمتر است، چرا كه خصوصيت بيشترى دارد و مولا نسبت به او نياز فزونتر! اما در نظام عبوديت «خلق» و «خالق» قضيه برعكس است، هر قدر فرشتگان و اولياى خدا به او نزديكتر مىشوند، مقام عبوديتشان بيشتر مىشود[١]. (ج ٣٧٩/١٣، ج ٣٢١/٢٤.)
[*]... وَ مَنْ عِنْدَهُ لاٰ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبٰادَتِهِ وَ لاٰ يَسْتَحْسِرُونَيُسَبِّحُونَ اَللَّيْلَ وَ اَلنَّهٰارَ لاٰ يَفْتُرُونَ.انبياء/ ١٩ و ٢٠.
[**] مفردات، راغب، مادّه «حسر».
[١] الميزان، ذيل آيۀ مورد بحث.