شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٥٨ - يَتَخَبَّطُهُ (بقره/ ٢٧٥ )
خبط
يَتَخَبَّطُهُ: (بقره/ ٢٧٥.)[*]
در اصل از مادّۀ «خبط» به معنى «عدم تعادل بدن به هنگام راه رفتن يا بر خاستن» است (انحراف در مشى). آيۀ مورد بحث مىفرمايد:
«كسانى كه ربا مىخورند بر نمىخيزند مگر مانند كسى كه براثر تماس شيطان ديوانه شده و نمىتواند تعادل خود را حفظ كند...» در جملۀ بالا شخص رباخوار، تشبيه به آدم «مصروع» و «ديوانه» شده است كه به هنگام راه رفتن قادر نيست تعادل خود را حفظ كند و به طور صحيح گام بردارد.
بعضى از مفسران مىگويند منظور از اين سخن چگونگى «مشى اجتماعى» رباخواران در دنياست، زيرا آنها عملى همچون ديوانگان دارند، آنها فاقد تفكر صحيح اجتماعى هستند و حتى منافع خود را هم نمىتوانند در نظر بگيرند و مسائلى مانند: تعاون، همدردى، عواطف انسانى، نوعدوستى براى آنها مفهومى ندارد و نيز پرستش ثروت آنچنان چشم عقل آنها را كور كرده كه نمىفهمند استثمار طبقات زيردست و غارت كردن دسترنج آنان بذر دشمنى را در دلهاى آنها مىپاشد و به انقلابها و انفجارهاى اجتماعى كه اساس مالكيت را به خطر مىافكند منتهى مىشود و در اين صورت امنيت و آرامش در چنين اجتماعى وجود نخواهد داشت، بنابراين او هم نمىتواند راحت زندگى كند پس مشى او مشى ديوانگان است.
و بعضى مىگويند منظور قيام در رستاخيز و ورود در صحنۀ قيامت است، يعنى به هنگام زندگى در آن جهان در شكل ديوانگان و مصروعان محشور مىشود.
اكثر مفسران احتمال دوم را پذيرفتهاند، ولى بعضى از مفسران جديد احتمال اول را ترجيح دادهاند.
اما از آنجايى كه وضع انسان در جهان ديگر تجسمى از اعمال او در اين جهان است ممكن است آيه اشاره به هر دو معنى باشد، يعنى آنها كه قيامشان در دنيا بىرويه و غير عاقلانه و آميخته با «ثروتاندوزى ديوانهوار» است در جهان ديگر نيز بسان ديوانگان
[*]اَلَّذِينَ يَأْكُلُونَ اَلرِّبٰا لاٰ يَقُومُونَ إِلاّٰ كَمٰا يَقُومُ اَلَّذِي يَتَخَبَّطُهُ اَلشَّيْطٰانُ مِنَ اَلْمَسِّ...بقره/ ٢٧٥.