شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٥٠ - ترسيم حق و باطل و شناخت آن دو
از آنجا كه روش قرآن، به عنوان يك كتاب تعليم و تربيت، متكى به مسائل عينى است، براى نزديك ساختن مفاهيم پيچيده به ذهن انگشت روى مثلهاى حسى و جالب و زيبا در زندگى روزمرۀ مردم مىگذارد.
آيۀ مورد بحث براى مجسم ساختن حقايقى پيرامون توحيد و شرك، ايمان و كفر و حق و باطل مثل بسيار رسايى بيان مىكند و مىگويد:
«خداوند از آسمان آبى را فروفرستاده است (آبى حياتبخش و زندگىآفرين و سرچشمۀ نمو و حركت) و در اين هنگام، درهها و گودالها و نهرهاى روى زمين هركدام بهاندازۀ گنجايش و وسعت خود بخشى از اين آب را پذيرا مىشوند، سپس سيلاب كفهايى را بر بالاى خود حمل مىكند و از آنچه (در كورهها) براى به دست آوردن زينت آلات يا وسايل زندگى آتش روى آن روشن مىكنند، كفهايى نيز همانند كفهاى آب به وجود مىآيد.
خداوند اين چنين براى «حق و باطل» مثال مىزند، امّا كفها (باطل) به بيرون پرتاب مىشوند و آبى (يا فلز خالص) كه براى مردم مفيد است در زمين مىماند...». رعد/ ١٧.
با توجه به مثال پرمعنى فوق كه با الفاظ و عبارات موزونى ادا شده و منظرۀ «حق و باطل» را به عالىترين صورتى ترسيم كرده، مىبينيم كه حقايق فراوانى در آن نهفته است.
در اين جا به قسمتى از آن اشاره مىكنيم:
شناخت حق و باطل كه همان شناخت واقعيتها از پندارهاست، گاهى براى انسان چنان مشكل و پيچيده مىشود كه حتما بايد به سراغ نشانه رفت و از نشانهها، حقايق را از اوهام و حق را از باطل شناخت.
قرآن در مثال بالا اين نشانهها را چنين بيان كرده است:
الف) «حق» هميشه مفيد و سودمند است، همچون آب زلال كه مايۀ حيات و زندگى است، اما «باطل» بىفايده و بيهوده است، همواره مستكبر، بالانشين، پرسروصدا و در
(اِبْتِغٰاءَ حِلْيَةٍ أَوْ مَتٰاعٍ زَبَدٌ مِثْلُهُ، كَذٰلِكَ يَضْرِبُ اَللّٰهُ اَلْحَقَّ وَ اَلْبٰاطِلَ فَأَمَّا اَلزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفٰاءً وَ أَمّٰا مٰا يَنْفَعُ اَلنّٰاسَ فَيَمْكُثُ فِي اَلْأَرْضِ...رعد/ ١٧.