شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٧٤ - (سباء/ ١٣ )
محراب: (مريم/ ١١.)[*]
محل خاصى است كه در عبادتگاه براى امام يا افراد برجسته در نظر گرفته مىشود و در علت نامگذارى آن، دو جهت ذكر كردهاند:
نخست اين كه از مادّۀ «حرب» به معنى «جنگ» گرفته شده، چون محراب در حقيقت محل مبارزۀ با شيطان و هواى نفس است.
ديگر اين كه محراب در لغت به معنى نقطۀ بالاى مجلس است، و چون محل محراب در بالاى معبد بوده به اين نام ناميده شده.
بعضى مىگويند: «محراب» در ميان بنى اسرائيل به عكس آنچه در ميان ما معمول است در نقطه بالاتر از سطح زمين قرار داشته، و چند پله مىخورده است و نيز اطراف آن را ديوار مىكشيدهاند به طورى كه افراد داخل محراب، كمتر از خارج ديده مىشدند. و جملۀ«فَخَرَجَ عَلىٰ قَوْمِهِ مِنَ اَلْمِحْرٰابِ»كه در آيۀ مورد بحث آمده، با توجه به كلمۀ «على» كه معمولا براى جهت فوق به كار مىرود اين معنى را تأييد مىكند.
و نيز تأكيد شده كه: «محراب» به معنى «صدر مجلس و يا غرفههاى فوقانى» است، و چون محل عبادت در آن قرار مىگرفته تدريجا به معنى «معبد» بهكاررفتهاست و در استعمالات روزمره خصوصا به مكانى كه امام جماعت براى اقامه نماز جماعت مىايستد گفته مىشود. در «مفردات» از بعضى نقل شده است كه «محراب مسجد» را از اين نظر محراب گفتهاند كه محل حرب و جنگ با شيطان و هواى نفس است. (ج ٣٩٨/٢-٣٩٩، ج ٢٢/١٣، ج ٢٤٥/١٩.)
مَحٰارِيبَ:(سباء/ ١٣.)[**]
جمع «محراب»، در لغت به معنى «عبادتگاه» و يا «قصرها و ساختمانهاى بزرگى»
[*]فَخَرَجَ عَلىٰ قَوْمِهِ مِنَ اَلْمِحْرٰابِ...«(زكريا) از محراب عبادتش بهسوى مردم بيرون آمد...» مريم/ ١١.
[**]يَعْمَلُونَ لَهُ مٰا يَشٰاءُ مِنْ مَحٰارِيبَ وَ تَمٰاثِيلَ وَ جِفٰانٍ كَالْجَوٰابِ وَ قُدُورٍ رٰاسِيٰاتٍ...«(جنّيان) هرچه سليمان مىخواست برايش درست مىكردند، معبدها، تمثالها، ظروف بزرگ غذا همانند حوضها و ديگهاى ثابت (كه از بزرگى قابل حمل و نقل نبود)...» سباء/ ١٣.