شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٠٢ - مجنون (تكوير/ ٢٢ )
ج ٤٠٨/١٥، ج ٧٦/١٦، ج ١٥٤/٢٥-١٥٥.)
جِنَّةٍ:(اعراف/ ١٨٤.)[*]
همان گونه كه بزرگان اهل لغت گفتهاند به معنى «جنون» است و ريشۀ اصلى آن به معنى «پوشش و حائل» آمده[**]، گويا به هنگام جنون پوششى به روى عقل مىافتد.
آيۀ مورد بحث به گفتار بىاساس بتپرستان دائر به جنون پيامبر (ص) پاسخ مىدهد و مىگويد:
«آيا آنها فكر و انديشۀ خود را به كار نينداختند كه بدانند همنشين آنها (پيامبر) هيچگونه آثارى از جنون ندارد؟». اعراف/ ١٨٤.
اشاره به اين كه پيامبر اسلام (ص) شخص ناشناختهاى در ميان آنها نبود و به تعبير خودشان «صاحب» يعنى دوست و همنشينشان محسوب مىشد، بيش از چهل سال در ميان آنها رفت و آمد داشته و همواره فكر و تدبيرش را ديدهاند و آثار نبوغ را در وى مشاهده كردهاند، كسى كه قبل از اين دعوت، از عقلاى بزرگ آن جامعه محسوب مىشد، چگونه يكبار چنين وصلهاى را به وى چسباندند، آيا بهتر نبود به جاى چنين نسبت ناروايى در اين فكر فروروند كه ممكن است دعوت او حق باشد و مأموريتى از طرف پروردگار يافته باشد؟! (ج ٣٧/٧.)
مجنون: (تكوير/ ٢٢.)[***]
در اصل از مادّۀ «جنّ و جنون» (پوشانيدن چيزى) گرفته شده است و اگر به ديوانه
(در آمد و «جانّ» در لغت به معنى مارهاى باريك و سريع السير مخفى در ميان علفها و شيارهاى باريك زمين است و اين تعبير با تعبير «ثعبان» اعراف/ ١٠٧، كه به معنى اژدها و مار عظيم است، ظاهرا سازگار نيست، ولى با توجه به اين كه آن دو مربوط به آغاز بعثت موسى، و آيۀ ١٠٧ سورۀ اعراف مربوط به مقابلۀ او با فرعون است، مشكل حل مىشود، گويا در آغاز كار، خدا موسى را تدريجا با اين معجزۀ عظيم آشنا مىسازد و در صحنۀ اول كوچكتر و در صحنه بعد عظيمتر ظاهر مىشود. (نمونه، ج ٢٨٣/٦ و ج ٤٠٨/١٥.)
[*]أَ وَ لَمْ يَتَفَكَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ...اعراف/ ١٨٤.
[**] دربارۀ ريشۀ اصلى اين واژه پيش از اين سخن گفتيم.
[***]وَ مٰا صٰاحِبُكُمْ بِمَجْنُونٍ.تكوير/ ٢٢.