شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٨٨ - حمير (لقمان/ ١٩ )
حمير: (لقمان/ ١٩.)[*]
بر وزن «خمير» جمع «حمار» به معنى «خزان» است.
آيۀ مورد بحث در ادامۀ نصايح و اندرزهاى اخلاقى «لقمان» به پسرش چنين مىگويد:
«پسرم! در راه رفتنت اعتدال را رعايت كن و در سخن گفتنت نيز رعايت اعتدال نما و از صداى خود بكاه (و هرگز فرياد مزن)، چرا كه زشتترين صداها صداى «خزان» است»(إِنَّ أَنْكَرَ اَلْأَصْوٰاتِ لَصَوْتُ اَلْحَمِيرِ)[**]. لقمان/ ١٩.
در اندرزهاى «لقمان» اشارهاى به آداب سخن گفتن شده است و در اسلام باب وسيعى براى اين مسئله گشوده شده، از جمله اين كه:
تا سخن گفتن ضرورتى نداشته باشد سكوت از آن بهتر است.
چنان كه در حديثى از امام صادق (ع) مىخوانيم: السّكوت راحة للعقل. «سكوت مايۀ آرامش فكر است[١]» و در حديثى از امام على بن موسى الرّضا (ع) آمده است: من علامات الفقه: العلم و الحلم و الصّمت، انّ الصّمت باب من ابواب الحكمة. «از نشانههاى فهم و عقل، داشتن آگاهى و بردبارى و سكوت است، سكوت درى از درهاى حكمت است[٢]» ولى البته در روايات ديگر تأكيد شده است: «در مواردى كه سخن گفتن لازم است مؤمن بايد هرگز سكوت نكند»، «پيامبران به سخن گفتن دعوت شدند نه به سكوت»، «وسيلۀ رسيدن به بهشت و رهايى از دوزخ، سخن گفتن به موقع است[٣]». (ج ٥٥/١٧ و ٥٩.)
[*]و اقصد فى مشيك و اغضض من صوتك ان انكر الاصوات لصوت الحمير. لقمان/ ١٩.
[**] واژۀ «حمير» دوبار در قرآن مجيد آمده است يكى در آيۀ فوق و ديگرى در آيۀ ٨ سورۀ نحل، آنجا كه مىگويد:وَ اَلْخَيْلَ وَ اَلْبِغٰالَ وَ اَلْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوهٰا وَ زِينَةً وَ يَخْلُقُ مٰا لاٰ تَعْلَمُونَ.«و (همچنين) اسبها و استرها و «الاغها» را آفريد تا بر آنها سوار شويد و هم مايۀ زينت شما باشد و چيزها (وسايل نقليه ديگرى) مىافريند كه شما نمىدانيد» نحل/ ٨.
[١] بحار الانوار، ج ٥٧/٧٦.
(٢و٣) وسائل، ج ٥٣٢/٨.