كلمۀ «غيابت» به معنى نهانگاه داخل چاه است كه از نظرها غيب و پنهان است و اين تعبير گويا اشاره به چيزى است كه در چاههاى بيابانى معمول است و آن اين كه در قعر چاه، نزديك به سطح آب، در داخل بدنۀ چاه محل كوچك طاقچه مانندى درست مى‌كنند كه اگر كسى به قعر چاه برود بتواند روى آن بنشيند و ظرفى را كه با خود برده پرآب كند، بى‌آنكه خود وارد آب شود و طبعا از بالاى چاه كه نگاه كنند درست اين محل پيدا نيست و به‌همين‌جهت از آن تعبير به «غيابت» شده است[١]، و در محيط ما نيز چنين چاههايى وجود دارد (آيۀ مورد بحث بخشى از داستان يوسف و جريان به چاه افكندن اوست). (ج ٣٢٤/٩-٣٢٥.)

ج ب ت

جبت: (نساء/ ٥١.)[*]

اين واژه در قرآن مجيد، تنها در همين آيۀ مورد بحث به كار رفته و اسم جامد است و هيچ‌گونه مشتقاتى ندارد و مى‌گويند در اصل يك لغت حبشى بوده كه به معنى «سحر» و يا «شيطان» به كار مى‌رفته، سپس در لغت عرب وارد شده و به همين معنى يا به معنى «بت و هر معبودى غير از خدا» استعمال مى‌شود و گفته شده كه در اصل «جبس» بوده و سپس «س» آن تبديل به «ت» شده است.

بعضى گفته‌اند «جبت و طاغوت[**]» نام دو بت بوده است كه جمعيت يهود در برابر آنها

(«يكى از آنها گفت يوسف را نكشيد و اگر كارى مى‌خواهيد انجام دهيد او را در نهانگاه چاه بيفكنيد تا بعضى از قافله‌ها او را برگيرند(و با خود به مكان دورى ببرند)» يوسف/ ١٠.

[١] اقتباس از تفسير المنار، ذيل آيه.

[*]... يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَ اَلطّٰاغُوتِ‌...«... به جبت و طاغوت ايمان مى‌آورند...» نساء/ ٥١.

[**] واژۀ «طاغوت» در هشت مورد از قرآن مجيد به كار رفته و به نقل از «تفسير المنار، جلد ٣، صفحه ٣٥.» صيغه مبالغه، و به عقيده بعضى مصدر است كه به معنى وصفى و صيغه مبالغه به‌كاررفته‌است . «طاغوت» از «طغيان» و به معنى تعدى و تجاوز از حد و مرز است و به هر چيزى كه موجب تجاوز از حد شود (از جمله بتها) گفته مى‌شود، به‌همين‌جهت شيطان، بت، حاكم جبار و متكبر و هر معبودى غير از خدا و هر مسيرى كه به غير حق منتهى شود، طاغوت ناميده مى‌شود. (نمونه، ج ٤١٨/٣.)