شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٤٩ - (فصّلت/ ٢٨ )
و يا اين كه اشاره به ضعف و ناتوانى و هراس و وحشتى است كه آنها را فرامىگيرد (جمع همه اين معانى در مفهوم آيه نيز ممكن است).
«جاثيه» معانى ديگرى نيز دارد از جمله «جمعيت انبوه و متراكم» يا «گروه گروه» و مىتواند اشاره به تراكم انسانها در دادگاه عدل الهى، و يا نشستن هر امت و گروه به صورت جداگانه باشد، ولى معنى اول مشهورتر و مناسبتر است. (ج ٢٧٩/٢١.)
جِثِيًّا:(مريم/ ٦٨.)[*]
واژۀ «جثّى»، در اصل «جثوى» بوده است، واو و ياء در يككلمه جمع شدند، واو قلب به ياء و ياء درياء ادغام شده و به صورت «جثّى» در آمده، آنگاه ضمه ما قبل ياء به مناسبت ياء بدل به كسره شده است و گاهى ضمّۀ ما قبل كسره به متابعت كسره بعد بدل به كسره مىشود[**].
كلمۀ مذكور همانطور كه در قبل اشاره شد به معنى «به زانو نشسته و يا به زانو در آمده» است و تعبير «جثيّا» در آيۀ مورد بحث، (با توجه به اين كه «جثى» جمع «جاثى» به معنى كسى است كه بر سر زانو نشسته) شايد اشاره به ضعف و ناتوانى و ذلت و زبونى آنها (منكران معاد) باشد، گويى قدرت ندارند بر سر پا بايستند، البته اين كلمه معانى ديگرى هم دارد از جمله اين كه بعضى «جثى» را به معنى «گروه گروه» تفسير كردهاند، و بعضى به معنى انبوه و متراكم بر روى هم، همانند خاكها و سنگها، ولى تفسير اول مناسبتر و مشهورتر است. (ج ١١٥/١٣-١١٦.)
ج ح د
يَجْحَدُونَ:(فصّلت/ ٢٨.)[***]
از مادّۀ «جحد» (بر وزن عهد) به طورى كه «راغب» در «مفردات» مىگويد در اصل
[*]فَوَ رَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَ اَلشَّيٰاطِينَ ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا.«سوگند به پروردگارت كه همۀ آنها را همراه با شياطين محشور مىكنيم، بعد همه را گرداگرد جهنّم در حالى كه به زانو در آمدهاند حاضر مىسازيم!» مريم/ ٦٨.
[**] تبيين اللغات لتبيان الآيات، ج ٢٦١/١.
[***]... جَزٰاءً بِمٰا كٰانُوا بِآيٰاتِنٰا يَجْحَدُونَ.«... جزائى است در مقابل اين كه آيات ما را انكار