حقارت است، نظير اين تعبير در جاى ديگر قرآن به عنوان«مِثْقٰالَ ذَرَّةٍ‌»- سنگينى يك ذرّه - (يك مورچه بسيار كوچك يا يك جزء كوچك از خاك و غبار) آمده است (زلزال/ ٧.).

قابل توجه اين كه در قرآن مجيد در شش مورد تعبير به«مِثْقٰالَ ذَرَّةٍ‌»و در دو مورد تعبير به«مِثْقٰالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ‌»شده است.

در حقيقت در آيه تأكيدى بر مسئله حساب و كتاب دقيق روز قيامت شده است.

در آيۀ ١٦ سورۀ لقمان مى‌خوانيم[*]:

«پسرم! اگر به‌اندازۀ سنگينى دانۀ خردلى (عمل نيك يا بد) باشد و در دل سنگى يا در گوشه‌اى از آسمانها و زمين قرار گيرد خداوند آن را (در قيامت براى حساب) مى‌آورد، خداوند دقيق و آگاه است» واژۀ «خردل» در آيۀ فوق اشاره به اين است كه اعمال نيك و بد هر قدر كوچك و كم‌ارزش و هر قدر مخفى و پنهان باشد، خداوند لطيف و خبير كه از تمام موجودات كوچك و بزرگ و صغير و كبير در سراسر عالم هستى آگاه است آن را براى حساب و پاداش و كيفر حاضر مى‌كند و چيزى در اين دستگاه گم نمى‌شود. (ج ٤٢٠/١٣، ج ٥١/١٧.)

خ ر ر

خَرّ: (ص/ ٢٤.)[**]

به معنى «سقوط از بلندى و افتادن توأم با صدا» است مانند آيۀ ٢٦ سورۀ نحل:...فَخَرَّ عَلَيْهِمُ اَلسَّقْفُ مِنْ فَوْقِهِمْ‌...«... خدا سقف بناى آنها را از پايه ويران كرد و بر سرشان فروريخت ...». واژۀ «خرير» نيز در اصل آوازى است كه از وزش باد يا جريان آب براثر سقوط از بلندى شنيده شود مانند صداى آبشار، به كار بردن اين تعبير در مورد سجده‌كنندگان اشاره به اين است كه آنها در همان لحظه كه براى سجده به زمين مى‌افتند صدايشان به تسبيح بلند است به همين مناسبت اين تعبير كنايه «از سجده كردن» آمده است مثلا در آيۀ ١٥ سورۀ

[*]يٰا بُنَيَّ إِنَّهٰا إِنْ تَكُ مِثْقٰالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي اَلسَّمٰاوٰاتِ أَوْ فِي اَلْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اَللّٰهُ إِنَّ اَللّٰهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ.لقمان/ ١٦.

[**]... فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَ خَرَّ رٰاكِعاً وَ أَنٰابَ‌.«... (داود) از پروردگارش طلب آمرزش كرد و به سجده افتاد و توبه كرد» ص/ ٢٤.