... وَ اِعْلَمُوا أَنَّ اَللّٰهَ يَحُولُ بَيْنَ اَلْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ‌...«... و بدانيد خداوند ميان انسان و قلب او حائل مى‌شود...»[*]گاهى به اطراف چيزى كه بدان احاطه دارد «حول» مى‌گويند، همچنان كه در آيۀ ٩٢ سورۀ انعام[**]به همين معنى آمده است و همين‌طور «حول عرش»[***]به معنى «اطراف عرش» و «حول جهنّم»[****]به معنى «اطراف (آتش) جهنم» است.

حال انسان و غير انسان همان امور متغير است كه در جان، تن و مال و نيز دستاوردهاى آن (مانند: صحت، شادى، ثروت و...) حاصل مى‌شود. واژۀ «حال» در لغت براى صفتى كه داراى موصوف است به كار مى‌رود و در عرف منطقيّون، «حال» يعنى كيفيّتى كه به سرعت زائل مى‌شود، مثل حرارت و سرما و خشكى و رطوبت كه عارضى هستند، و كلمۀ «حول» قدرت و نيرويى است كه از اصول سه‌گانه‌اى كه در بالا نام برديم (جان، تن، مال) به دست مى‌آيد و از اين معنى عبارت:

«لاٰ حَوْلَ وَ لاٰ قُوَّةَ اِلاّ بِاللّهِ‌» است[*****](و اين جمله رسانندۀ اين مطلب است كه اساس آفرينش و تمام نيروهايى كه از اصول سه‌گانۀ مذكور به دست مى‌آيد، همه و همه از خداست). (ج ١٠١/٩ با اقتباس از مفردات و ديگر منابع لغت)

حول: (كهف/ ١٠٨.)[******]

بر وزن «ملل» معنى مصدرى دارد و به معنى «تحول» و «نقل مكان» است

(*)دربارۀ تفسير اين آيه و استفاده از مطالب دلپذير آن رجوع شود به تفسير نمونه، جلد ١٢٩/٧، ذيل آيۀ مورد بحث.

(**)... وَ لِتُنْذِرَ أُمَّ اَلْقُرىٰ وَ مَنْ حَوْلَهٰا...«... براى اين كه (مردم) امّ‌القرى (مكه) و آنها كه گرد آن هستند بترسانى...» انعام/ ٩٢. (در اين آيه با توجه به معنى امّ «اصل و اساس و ابتدا و آغاز هر چيزى» و با توجه به كلمۀ امّ‌القرى كه اصل و آغاز پيدايش تمام خشكيهاى روى زمين است، بنابراين جملۀ: و من حولها «كسانى كه پيرامون آن هستند» تمام مردم روى زمين را شامل مى‌شود). «نمونه، ج ٣٤٦/٥.»

[***]وَ تَرَى اَلْمَلاٰئِكَةَ حَافِّينَ مِنْ حَوْلِ اَلْعَرْشِ‌.«فرشتگان را بينى كه اطراف عرش را فراگرفته‌اند» زمر/ ٧٥.

[****]... ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا.«... آنگاه همه را احضار خواهيم كرد تا گرد آتش جهنم به زانو درآيند» مريم/ ٦٨.

[*****] مفردات، راغب، ماده «حول».

[******]خٰالِدِينَ فِيهٰا لاٰ يَبْغُونَ عَنْهٰا حِوَلاً.«آنها جاودانه در بهشت خواهندماند و هرگز ازآنجا تقاضاى