شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٢٣ - خالف (توبه/ ٨٣ )
خلف: (مريم/ ٥٩.)[*]
بر وزن «برف» چنان كه بعضى از مفسران گفتهاند غالبا به معنى «فرزندان ناصالح» و به اصطلاح «ناخلف» است، در حالى كه «خلف» (بر وزن صدف) به معنى «فرزندان صالح» است.
آيۀ مورد بحث از گروهى كه از مكتب انسانساز انبياء جدا شدند و پيروانى ناخلف از آب در آمدند سخن مىگويد و قسمتى از اعمال زشت آنها را بر مىشمرد و مىگويد:
«بعد از آنها فرزندان ناشايستهاى روى كار آمدند كه نماز را ضايع و از شهوات پيروى كردند و به زودى (مجازات) گمراهى خود را خواهند ديد».
اين آيه ممكن است اشاره به گروهى از بنى اسرائيل باشد كه در طريق گمراهى گام نهادند و خدا را فراموش كردند، پيروى از شهوات را بر ذكر خدا ترجيح دادند، جهان را پر از فساد كردند و سرانجام به نتيجۀ اعمال سوء خود در دنيا رسيدند و در آخرت نيز خواهند رسيد[**]. (ج ١٠١/١٣.)
خالف: (توبه/ ٨٣.)[***]
به معنى «متخلف» و در آيه به معنى كسى است كه از كارزار سربازمىزند و در ميدان جهاد، با عذر و يا بدون عذر شركت نمىكند، آيه مورد بحث ناظر به تخلف منافقان از شركت در ميدان جهاد است، مىفرمايد:
«... شما براى نخستينبار به كنارهگيرى (از جهاد) راضى شديد، اكنون نيز با متخلفان بمانيد (و با آنها در خانه بنشينيد)».
شك نيست كه اگر اين گروه از منافقان، پس از تخلف، پشيمان مىشدند و توبه مىكردند و سپس براى شستشوى گناه سابق خود پيشنهاد در ميدانهاى جهاد ديگر داشتند، خدا از آنها مىپذيرفت و پيامبر (ص) دست رد به سينۀ آنها نمىگذارد، بنابراين معلوم مىشود
[*]فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضٰاعُوا اَلصَّلاٰةَ وَ اِتَّبَعُوا اَلشَّهَوٰاتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا.مريم/ ٥٩.
(**) دربارۀ واژۀ «خلف» به همان معنايى كه در بالا ذكر شد در جلد ششم، صفحه ٤٣٣ تفسير نمونه، ذيل آيۀ ١٦٩ سورۀ اعراف سخن گفته شده است.
[***]إِنَّكُمْ رَضِيتُمْ بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَاقْعُدُوا مَعَ اَلْخٰالِفِينَ.توبه/ ٨٣.