شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٣٢ - أحْي١٦٤٨ اها (مائده/ ٣٢ )
ح ى ى
حَىّ: (انفال/ ٤٢.)[*]
به معنى «زنده، زنده بودن» (نقيض ميت) است و نيز به معنى «حيات نباتى و قوۀ ناميه و حيات حيوانى و حيات عقلانى» آمده است و به «احياء» جمع بسته شده.
واژۀ «حىّ» دربارۀ خداوند، بر صفتى ثابت دلالت مىكند، يعنى داراى حيات ابدى و زندگى سرمدى است (صاحب حيات ثابت) كه دراينباره جداگانه سخن خواهيم گفت.
و امّا آيۀ مورد بحث بخشى از سخنانى است كه در ادامۀ ماجراى روز «جنگ بدر» آمده است، جنگى كه در صحنهاى خطرناك و نابرابر سرانجام، پيروزيهايى با عنايات خاصّه الهى نصيب مسلمانان شد و خداوند كارى را كه مىبايست انجام شود تحقق بخشيد تا در پرتو اين پيروزى غير منتظره و معجزآسا حق از باطل شناخته شود «و آنها كه گمراه مىشوند با اتمام حجت باشد و آنها كه راه حق را مىپذيرند با آگاهى و دليل آشكار...»(... وَ يَحْيىٰ مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ).
شايان توجه است كه منظور از «حيات» و «هلاكت» در اين آيه، همان «هدايت» و «گمراهى» است، زيرا روز بدر كه نام ديگرش «يوم الفرقان» است به روشنى تقويت مسلمانان را با يارى خداوند به همه نشان داد و ثابت كرد كه اين گروه، با خدا راهى دارند و حق با آنهاست. (ج ١٨٨/٧-١٨٩.)
أحْيٰاها: (مائده/ ٣٢.)[**]
[احيا، يحيى، احياء: «زنده كردن»] در اصل از ماده «حىّ» گرفته شده است.
آيۀ مورد بحث مىفرمايد:
[*]... لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ يَحْيىٰ مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ...«تا آنها كه هلاك (و گمراه) مىشوند از روى اتمام حجت باشد، و آنها كه زنده مىشوند (و هدايت مىيابند) از روى دليل روشن باشد...» انفال/ ٤٢.
[**]... مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسٰادٍ فِي اَلْأَرْضِ فَكَأَنَّمٰا قَتَلَ اَلنّٰاسَ جَمِيعاً وَ مَنْ أَحْيٰاهٰا فَكَأَنَّمٰا أَحْيَا اَلنّٰاسَ جَمِيعاً...مائده/ ٣٢.