شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٦٥ - بيان (الرّحمن/ ٤ )
و ازآنجا كه به هنگام «معامله و بيع» نيز دست به دست هم مىدادند و قرار داد معامله را مىبستند، واژۀ «بيعت» به اين پيمانها اطلاق شده است، بخصوص اين كه آنها در پيمان خود گويى جان خويش را در معرض معامله با فردى كه با او اعلام وفادارى داشتند قرار مىدادند. و از اين جا معنى«يَدُ اَللّٰهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ»(دست خدا بالاى دست آنهاست) - آيۀ مورد بحث، فتح/ ١٠ - روشن مىشود، اين تعبير كنايه از آن است كه بيعت با پيامبر (ص) يك بيعت الهى است، گويا دست خدا بالاى دست آنها قرار گرفته، نه تنها با پيامبرش (ص) كه با خدا بيعت مىكنند و اين گونه كنايات در زبان عرب بسيار معمول است.
بنابراين كسانى كه اين جمله را چنين تفسير كردهاند كه «قدرت خدا ما فوق قدرت آنهاست» يا «نصرت و يارى خدا برتر از نصرت و يارى مردم است» و امثال آن، تناسبى با شأن نزول آيه و مفاد آن ندارد، هرچند اين مطلب در حد ذات خود مطلب صحيحى است[*].
(ج ٤٤/٢٢.)
بىن
بيان: (الرّحمن/ ٤.)[**]
از نظر مفهوم لغت معنى گستردهاى دارد و به هر چيزى گفته مىشود كه مبين و آشكاركنندۀ چيزى باشد، بنابراين نه فقط نطق و سخن را شامل مىشود كه حتى كتابت و خط و انواع استدلالات عقلى و منطقى كه مبين مسائل مختلف و پيچيده است همه در مفهوم بيان جمع است، هرچند شاخص اين مجموعه همان «سخن گفتن» است.
گرچه ما به خاطر عادت به سخن گفتن آن را مسئله سادهاى فكر مىكنيم، ولى در حقيقت سخن گفتن از پيچيدهترين و ظريفترين اعمال انسان است، بلكه مىتوان گفت هيچ كارى به اين ظرافت و پيچيدگى نيست! زيرا از يكسو دستگاههاى صوتى براى ايجاد اصوات مختلف با يكديگر همكارى
(*)دربارۀ بيعت و خصوصيات آن و نيز بيعت در سخنان على (ع) و مسائل فقهى اين واژه، رجوع شود به جلد ٢٢، صفحه ٦٩ به بعد، «تفسير نمونه».
[**]عَلَّمَهُ اَلْبَيٰانَ.«و به او (به انسان) بيان را تعليم كرد» الرحمن/ ٤.