شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٦٠ - انبجست (اعراف/ ١٦٠ )
ب ث ث
بث: (در آيۀ ٨٦ سورۀ يوسف)[*]
در اصل به معنى «پراكندگى» است و چيزى كه نمىتوان آن را كتمان كرد و در اين آيه به معنى اندوه آشكار و پراكندگى خاطر نمايان است[**]. كلمۀ «منبثّ» در آيۀ:
فَكٰانَتْ هَبٰاءً مُنْبَثًّا.واقعه/ ٦. به معنى «پراكنده» است يعنى (كوهها) به صورت غبار پراكنده در مىآيد. (ج ٥٥/١٠، ج ٢٠١/٢٣.)
بجس
انبجست: (اعراف/ ١٦٠.)[***]
در اصل از مادّه «بجس» گرفته شده و به معنى «بيرون ريختن آب به طور خفيف و ملايم» است.
بايد توجه داشت كه مضمون آيۀ مورد بحث با تفاوت مختصرى، در سورۀ بقره آيۀ ٦٠ آمده است (هر دو آيه دربارۀ يكى ديگر از معجزات حضرت موسى (ع) است)، منتها در آنجا (بقره/ ٦٠.) به جاى «انبجست»، «انفجرت» آمده است و به عقيده جمعى از مفسران تفاوت اين دو عبارت در اين است كه «انفجرت» به معنى «بيرون ريختن آب با فشار و
[*]قٰالَ إِنَّمٰا أَشْكُوا بَثِّي وَ حُزْنِي إِلَى اَللّٰهِ...«(يعقوب) گفت من تنها غم و اندوهم را به خدا مىگويم، (و شكايت نزد او مىبرم)...» يوسف/ ٨٦.
[**] به نظر اكثر مفسران و ارباب لغت، واژۀ «بثّ» به معنى: جدا ساختن و پراكندن چيزى است مانند پراكندن باد، خاك را و بثّ النّفس: جمع شدن و درهم پيچيده شده غم و سرّ (بر نفس و جان آدمى) و نيز بىسامانى و پريشانى. و «بثّ» شدت حزن و اندوه است كه صاحب آن برآن صبر نتواند و بازگو كند. و غمّ كه «بثّ» ناميده شده به جهت پراكنده شدن قلب و فكر است و نيز به معنى حال و حاجت. «به نقل از تبيين اللّغات لتبيان الآيات».
[***]... فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ اِثْنَتٰا عَشْرَةَ عَيْناً...«... ناگاه دوازده چشمۀ آب (به آرامى) از آن بيرون ريخت...» اعراف/ ١٦٠.