شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٥ - (اسراء/ ٢٣ )
مىشود و از بعضى ديگر بر مىآيد كه «اصيل» به اوايل شب نيز گفته مىشود، زيرا آن را به «عشىّ» تفسير كردهاند و «عشىّ» آغاز شب است، چنان كه نماز مغرب و عشا را «عشاءين» مىگويند، حتى از بعضى كلمات استفاده مىشود كه «عشىّ» از زوال ظهر تا صبح فردا را نياز شامل مىشود[*].
ولى با توجه به اين كه «اصيل» (در آيۀ ٢٥ سورۀ انسان)[**]در مقابل «بكرة» (صبحگاهان) قرار گرفته و بعد از آن سخن از عبادت شبانه[***]به ميان آمده، روشن مىشود كه منظور همان طرف آخر روز است. (ج ٧٣/٧، ج ١٥٨/١٠، ج ٤٨١/١٤، ج ٣٧٨/٢٥ و ٣٧٩.)
ا ف ف
أُفٍّ:(اسراء/ ٢٣.)[****]
«راغب» در مفردات مىگويد: «اف» در اصل به معنى هر چيز كثيف و آلوده است و به عنوان توهين نيز گفته مىشود، اين كلمه تنها معنى اسمى ندارد، بلكه فعل از آن نيز ساخته مىشود، مثلا مىگويند:
«اففت بكذا» يعنى من فلان چيز را آلوده شمردم و از آن اظهار نفرت كردم.
بعضى از مفسران مانند «قرطبى» در تفسير خود و «طبرسى» در مجمع البيان گفتهاند:
«اف» و «تف» در اصل به معنى چركى است كه زير ناخن جمع مىشود، هم آلوده است و هم ناچيز، حتّى بعضى ميان «اف» و «تف» تفاوت گذاشتهاند، اولى را چرك گوشت و دومى را چرك ناخن دانستهاند، سپس مفهوم آن توسعه يافته و به هر چيزى كه مايۀ ناراحتى است گفته شده است[١].
[*]مفردات «راغب».
[**]وَ اُذْكُرِ اِسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَ أَصِيلاً.«و نام پروردگارت را هر صبح و شام به ياد آور.» انسان/ ٢٥.
[***]وَ مِنَ اَللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ...«و در شبانگاه براى او سجده كن...» انسان/ ٢٦.
[****]فَلاٰ تَقُلْ لَهُمٰا أُفٍّ...«به پدر و مادر كمترين اهانتى روا مدار...» اسراء/ ٢٣.
[١] تفسير فخر رازى، ج ١٨٨/٢٠.