به معنى «كوشش و تلاش براى انجام هر كارى» است و در آيۀ مورد بحث منظور از جهد، كوشش در سوگندهاى مؤكد (مشركان) است[**]، زيرا آنها سوگند ياد مى‌كردند كه اگر رسول خدا (ص) براى آنها نشانه و معجزه‌اى بياورد حتما به آن ايمان مى‌آورند، همين‌كه پيامبر (ص) مى‌خواست كه خداوند تقاضاى آنها را بر آورده كند، پيك وحى نازل شد، چنين پيام آورد كه البته اگر بخواهى دعوت تو اجابت مى‌شود، ولى در اين صورت (چون از هر نظر اتمام حجت خواهد شد و موضوع جنبۀ حسّى و شهود به خود خواهد گرفت) اگر ايمان نياورند همگى سخت كيفر مى‌بينند (و نابود خواهند شد)، اما اگر به خواستۀ آنها ترتيب اثر داده نشود و آنها را به حال خود واگذارى ممكن است بعضى از آنها در آينده توبه كنند و راه حق را پيش گيرند، بعلاوه ادعاى آنان و تأكيد در سوگندهايشان دروغى بيش نيست و به اين ترتيب، قرآن در پاسخ آنها دو حقيقت را بازگو مى‌كند، نخست به پيامبر (ص) اعلام مى‌كند كه به آنها بگويد اين كار در اختيار من نيست كه هر پيشنهادى آنها بكنند انجام مى‌دهد، سپس روى سخن به مسلمانان ساده‌دلى كه تحت تأثير سوگندهاى غليظ و شديد مشركان قرار گرفته بودند كرده، مى‌گويد: «شما نمى‌دانيد كه اينها دروغ مى‌گويند و اگر اين معجزات و نشانه‌هاى مورد درخواست آنها انجام شود باز ايمان نخواهند آورد». (ج ٣٩٨/٥ - ٣٩٩، ج ٢٩٣/١٨.)

[*]وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَيْمٰانِهِمْ‌...«با نهايت اصرار و تأكيد سوگند به خدا ياد كردند (كه اگر معجزه‌اى براى آنها بيايد حتما به آن ايمان مى‌آورند)...» انعام/ ١٠٩. (نظير اين سوگند عينا در آيۀ ٤٢ سورۀ فاطر آمده است).

[**] «راغب» در مفردات مى‌گويد: «جهد» و «جهد» به معنى «طاقت و توانايى» و «مشقت و سختى» است و نيز گفته‌اند كه «جهد»، مشقت و سختى است و «جهد» به معنى كوشش گسترده و وسيع به‌اندازۀ طاقت است، ولى لسان التنزيل، جهد و جهد هر دو را به معنى «طاقت و توانايى» آورده است. بنابراين «جهد يمين» به معنى كوشش در سوگند خوردن است به حدّى كه بيش از وسع و نيرو باشد و در آيۀ مورد بحث، يعنى مشركان تا آنجا كه مى‌توانستند سوگندهاى شديد ياد مى‌كردند...