شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٤١ - حففنا (كهف/ ٣٢ )
بنابراين «حفيظ» به معنى كسى است كه به طور مداوم مراقب حفظ چيزى باشد (مسئول مراقبت)، مراقبى كه از بدى نگاه مىدارد، بنابراين مفهوم آيۀ مورد بحث كه مىگويد:
«... تو در برابر آنها مسئول نيستى» چنين مىشود:
مسئوليت پيامبر (ص) مسئوليت رهبرى و هدايت و دعوت بهسوى حق و مبارزه با فساد است، ولى اگر افرادى اصرار در پيمودن راه خلاف داشته باشند، نه پيامبر (ص) در مقابل انحرافهاى آنها مسئوليّتى دارد كه (مثلا) در همه جا حاضر و ناظر باشد و جلو هرگونه گناه و معصيتى را با زور و اجبار بگيرد، و نه او از طرق عادى، قدرت بر چنين كارى را مىتواند داشته باشد.
بنابراين در حوادثى مانند جنگ احد كه شايد آيه ناظر به آن هم باشد پيامبر (ص) وظيفه داشته است كه از نظر فنون جنگى حد اكثر دقت و مراقبت را در طرح نقشۀ جنگ و حفاظت مسلمانان از شرّ دشمن به خرج دهد و مسلما اطاعت پيامبر (ص)، اطاعت خداست، ولى اگر كسانى دستور پيامبر (ص) را زير پا گذاشتند و به همان دليل گرفتار شكست شدند، مسئوليت آن متوجه خود آنهاست نه پيامبر (ص).
در آيۀ ١٠٧ سورۀ انعام[*]، از دو واژۀ «حفيظ» و «وكيل» نام برده شده كه ميان اين دو واژه تفاوت است و آن اين كه: «حفيظ» به كسى گفته مىشود كه از شخص يا چيزى مراقبت مىكند و او را از زيان و ضرر محفوظ مىدارد، امّا «وكيل» به كسى مىگويند كه براى جلب منافع براى كسى تلاش و كوشش مىكند. (ج ٢٥/٤، ج ٣٩٢/٥.)
ح ف ف
حففنا: (كهف/ ٣٢.)[**]
از مادّه «حفّ» به معنى «پوشانيدن و نيز پيرامون چيزى را فراگرفتن» است.
«راغب» پيرامون مادّۀ «حفّ» در جملۀ «حففنا» مىگويد:
[*]... وَ مٰا جَعَلْنٰاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظاً وَ مٰا أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ.«... و ما تو را مسئول (و نگهبان اعمال) آنها قرار نداديم و تو وكيل آنها نخواهى بود (و وظيفه ندارى آنها را مجبور به ايمان سازى)» انعام/ ١٠٧.
[**]... وَ حَفَفْنٰاهُمٰا بِنَخْلٍ...«... و در گرداگرد آن دو باغ، درختان نخل قرار داديم...» كهف/ ٣٢.