است و با دهان انجام مى‌شود، چنان كه گفته‌اند: فرس يألك اللّجام و يعلك. «اسبى است كه لگام و دهانه را در دهان مى‌گيرد»[**]. (به نقل از كتاب مفردات، راغب اصفهانى)

ال‌ل

إِلاًّ:(توبه/ ٨ و ١٠)[*]

از مادّۀ «الّ‌» است بعضى گويند به معنى «عهد و پيمان» است و بعضى به معنى «قرابت و خويشى» دانسته‌اند[***]. «راغب» در مفردات مى‌گويد: صورت آشكار و روشنى از پيمان‌نامه‌ها و دوستى و سوگند است و كلمۀ «تئلّ‌» يعنى درخشيد، به طورى كه انكارش ممكن نيست[****]. در آيۀ ١٠ سورۀ توبه آمده است:

لاٰ يَرْقُبُونَ فِي مُؤْمِنٍ إِلاًّ وَ لاٰ ذِمَّةً‌...يعنى: «آنان (يهود و مشركان) در حق اهل ايمان هيچ مراعات حق خويشى يا عهد و پيمان را نمى‌كنند...».

بعضى از مفسران واژۀ «الّ‌» را در آيات مورد بحث به معنى «قرابت و حق قسم و عهد» ذكر كرده‌اند و نيز واژۀ «ذِمّه» را در همين آيات به معنى «پيمان و امان و زنهار» دانسته‌اند[*****]و بعضى مانند صاحب قاموس معتقدند كه واژۀ «الّ‌» در قرآن مجيد فقط به معنى

[**]«راغب»، مادّۀ «ملائكة» را در «ال‌ك» آورده است، ولى المعجم المفهرس و ديگر كتب لغت، آن را در مادّۀ «م‌ل‌ك» ذكر كرده‌اند، از جمله المعجم الاحصائى لالفاظ القرآن الكريم، اين ماده را به دو شكل نوشته است: «م‌ل‌ك» و «ل‌أك» كه ما ناگزير علاوه بر اين كه به گونۀ فهرست تهجي مفردات راغب عمل كرديم، شرح مفصل واژۀ «ملائكة» را با استفاده از تفسير نمونه (ج ١٧٣/١٨.) در مادّۀ «م‌ل‌ك» نيز آورده‌ايم.

[*]كَيْفَ وَ إِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ لاٰ يَرْقُبُوا فِيكُمْ إِلاًّ وَ لاٰ ذِمَّةً‌...«چگونه با مشركان عهدشكن وفاى به عهد توان كرد در صورتى كه آنها اگر بر شما مسلمين ظفر يابند مراعات هيچ علاقه خويشى و عهد و پيمان را نخواهند كرد...» توبه/ ٨.

[***] دائرة‌المعارف لغات قرآن مجيد، ج ٢٩/١.

[****] الّ الفرس: آن اسب به سرعت دويد، و معنى حقيقى آن، اين است كه: اسب ظاهر شد و درخشيد و در حالت استعاره به معنى «سرعت» به كار مى‌رود.

[*****] تفسير روان جاويد، ج ٥٥٩/٢، ذيل آيات مورد بحث.