شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٦٤ - اصحاب اخدود چه كسانى بودند؟
اصحاب اخدود چه كسانى بودند؟
با توجه به مبحث قبل و آيۀ ٤ سورۀ بروج، گفتيم «اخدود» به معنى «گودال بزرگ» يا «خندق» است، و منظور از آن «خندقهاى عظيمى» است كه مملو از آتش بود تا شكنجه گران، مؤمنان را در آنها بيفكنند و بسوزانند! «اصحاب اخدود» گروه شكنجهگرى از پيروان آيين يهود بودند كه خندقهاى بزرگى از آتش فراهم كرده بودند و مؤمنان را وادار مىكردند كه دست از ايمان خود بردارند، هنگامى كه با مقاومت آنها روبرو مىشدند آنها را در اين كورههاى آدمسوزى مىانداختند و به آتش مىكشيدند!! در اين كه اين ماجرا مربوط به چه زمان و چه قومى است؟ و آيا اين يك ماجراى خاص و معين بوده و يا اشاره به ماجراهاى متعددى از اين قبيل در مناطق مختلف جهان است؟ در ميان مفسران و مورخان گفتگو است.
معروفتر از همه آن است كه مربوط به «ذونواس» آخرين پادشاه «حمير[١]» در سرزمين «يمن» است.
«ذونواس» كه آخرين نفر از سلسلۀ گروه «حمير» بود به آيين يهود در آمد و گروه «حمير» نيز از او پيروى كردند، او نام خود را «يوسف» نهاد، و مدتى بر اين منوال گذشت، سپس به او خبر دادند كه در سرزمين «نجران» (در شمال يمن) هنوز گروهى بر آيين نصرانيتند، هم مسلكان «ذونواس» او را وادار كردند كه اهل «نجران» را مجبور به پذيرش آيين يهود كند، او بهسوى نجران حركت كرد و ساكنان آنجا را گرد آورد و آيين يهود را بر آنها عرضه داشت و اصرار كرد آن را پذيرا شوند، ولى آنها ابا كردند حاضر به قبول شهادت شدند، اما حاضر به صرف نظر كردن از آيين خود نبودند.
«ذو نواس» دستور داد خندق عظيمى كندند و هيزم در آن ريختند و آتش زدند، گروهى را زنده زنده به آتش سوزاند و گروهى را با شمشير كشت و قطعه قطعه كرد، به طورى كه عدد مقتولان و سوختگان به آتش به بيست هزار نفر رسيد[٢]!!
[١]«حمير» قبيلهاى بود از قبايل معروف «يمن».
[٢] تفسير على بن ابراهيم قمى، ج ٤١٤/٢.