شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٧٤ - (رعد/ ١٧ )
١) قرار دادن:وَ جَعَلَ فِيهٰا رَوٰاسِيَ وَ أَنْهٰاراً.«و در زمين كوههاى استوار و نهرهايى قرار داد» رعد/ ٣.
٢) آفريدن (خلق و ايجاد كردن، ساختن):وَ جَعَلْنٰا مِنَ اَلْمٰاءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ...«و ماهر چيز زندهاى را از آب آفريديم...» انبياء/ ٣٠. («جعل» وقتى كه به معنى ايجاد باشد يك مفعول مىگيرد مانند آيۀ اخير و نيز آيۀ:وَ جَعَلَ لَكُمُ اَلسَّمْعَ...نحل/ ٧٨. و در جايى كه معنى صيرورت باشد دو مفعول مىگيرد، كه در ذيل خواهد آمد).
لازم به يادآورى است كه در بعضى از آيات، واژۀ «جعل و خلق» در جاى يكديگر آمدهاند، مانند آيۀ:
وَ اَللّٰهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوٰاجاً...«و خدا از جنس خودتان براى شما جفت آفريد...» نحل/ ٧٢. و آيۀ:وَ مِنْ آيٰاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوٰاجاً لِتَسْكُنُوا إِلَيْهٰا وَ جَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً...«و يكى از آيات الهى آن است كه براى شما از جنس خودتان جفتى بيافريد كه در برابر او آرامش يافته و با هم انس گيريد و ميان شما رأفت و مهربانى بر قرار فرمود...» روم/ ٢١ ٣) صيرورت (گردانيدن چيزى از حالتى به حالت ديگر):فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَأْكُولٍ.
«پس آنها را (اصحاب فيل را) مانند كاه خورده شده گردانيد» فيل/ ٥.
٤) توصيف كردن:وَ يَجْعَلُونَ لِلّٰهِ اَلْبَنٰاتِ...«مشركان، فرشتگان را دختران خدا توصيف مىكنند...» نحل/ ٥٧.
٥) انجام دادن:قُلْ أَ رَأَيْتُمْ مٰا أَنْزَلَ اَللّٰهُ لَكُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَرٰاماً وَ حَلاٰلاً...«بگو (به مشركان) آيا رزقى كه خدا براى شما فرستاده و حلال فرموده شما از پيش خود بعضى را در موارد حرام و بعضى را در موارد حلال به كار مىگيريد؟...» يونس/ ٥٩. (ج ١٢٦/١٧، ج ٩٥/٢٢ و به نقل از: «وجوه قرآن، حبيش» و كتب ديگر)
ج ف أ
جُفٰاءً:(رعد/ ١٧.)[*]
از مادّۀ «جفأ» به معنى «پرتاب شدن و به بيرون پريدن و به كنار افتادن» است. اين
(خلق كرد»الم سجده/٨.(واژۀ«جعل»در اين آيه به معنى«آفرينش»است) .
[*]... فَأَمَّا اَلزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفٰاءً...«... امّا كفها به بيرون پرتاب مىشوند...» رعد/ ١٧.