اصل به معنى پرخورى حيوان از گياه خشك و علفهاى نامناسب و در نتيجه، باد كردن شكم و بيمار گشتن اوست و اين تعبير جالب و رسايى است دربارۀ اعمالى كه ظاهرا مفيد و انسانى است، ولى در باطن با نيّتى آلوده و پست انجام يافته است.

نمونۀ اين موضوع را امروز در اطراف خود به روشنى مى‌يابيم، جهان غرب با تلاش پيگير و منظم خود اسرار بسيارى از علوم و دانشها را شكافته و بر نيروهاى مختلف طبيعت مسلّط گشته و با سعى و كوشش مداوم و استقامت در مقابل مشكلات و اتحاد و همبستگى، مواهب فراوانى فراهم كرده است.

بنابراين گفتگو ندارد كه آنها نتايج اعمال و تلاشهاى خود را خواهند گرفت و به پيروزيهاى درخشانى نايل خواهند شد، اما ازآنجا كه هدفشان تنها زندگى است، اثر طبيعى اين اعمال چيزى جز فراهم شدن امكانات مادى آنان نخواهد بود، حتى كارهاى انسانى و مردمى آنها مانند: تأسيس بيمارستانها، درمانگاهها، مراكز فرهنگى، كمك به بعضى از ملتهاى فقير و امثال آن اگر دامى براى استعمار و استثمار آنان نباشد، چون به هر حال هدف مادى دارد تنها اثر مادى خواهد داشت، همچنين كسانى كه اعمال رياكارانه انجام مى‌دهند، اعمالى كه جنبه‌هاى انسانى و عبادى دارد. (ج ٤٧/٩ و ٤٨.)

آيا حبط صحيح است‌؟ (بقره/ ٢١٧.)[*]

«... كسى كه از آيين برگردد و در حال كفر بميرد، تمام اعمال نيك (گذشته) او در دنيا و آخرت بر باد مى‌رود (و آنان اهل دوزخند و هميشه در آن خواهند بود)» بقره/ ٢١٧.

در اين كه كفر و ارتداد باعث «حبط» مى‌شود ترديدى نيست و آياتى از قرآن و آيۀ مورد بحث گواه اين گفتار است، بنابراين اگر انسان در حالت كفر از دنيا برود، اعمالش از بين مى‌رود، دليل آن هم اين است كه گناه كفر به قدرى زياد است كه بر ثوابهاى پيشين فايق مى‌آيد.

همچنين اگر ايمان، بعد از گناهان باشد و تا آخر عمر ادامه يابد، گناهان پيشين را از بين مى‌برد، ولى بحث در اين است كه آيا افراد با ايمان كه هم گناه كرده‌اند و هم اطاعت

(انجام داده‌اند بر باد مى‌رود و اعمالشان باطل مى‌شود» هود/ ١٦.

[*]... وَ مَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَ هُوَ كٰافِرٌ فَأُولٰئِكَ حَبِطَتْ أَعْمٰالُهُمْ فِي اَلدُّنْيٰا وَ اَلْآخِرَةِ‌...بقره/ ٢١٧.