شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٣٤ - (بقره/ ٥٨، اعراف/ ١٦١ )
از ميان اين معانى، معنى اول از همه مناسبتر است، هرچند جمع ميان آنها نيز بعيد نيست. (ج ٤٢٠/٢٧-٤٢١.)
ح ط ط
حِطَّةٌ: (بقره/ ٥٨، اعراف/ ١٦١.)[*]
اين واژه از نظر لغت به معنى «ريزش و پايين آوردن» است و در آيۀ مورد بحث، «تقاضاى ريزش گناهان از خداوند» است.
بنى اسرائيل مأمور بودند كه به هنگام ورود به بيت المقدس دلوجان و روح خود را با يك توبۀ خالصانه و واقعى كه در كلمۀ «حطّه» خلاصه مىشد، از آلودگى به گناهان گذشته بشويند، و از آنهمه جرايمى كه قبل از ورود به بيت المقدس مخصوصا ازارهايى كه به پيامبر بزرگشان «موسى بن عمران» كردند از خدا تقاضاى بخشش كنند.
كلمۀ «حطّه» كه در واقع شعار آنها به هنگام ورود به بيت المقدس بود، صورت اختصارى از جمله «مسئلتنا حطّة» يعنى «تقاضاى ما ريزش گناهان ما و يا ريزش باران عفو و رحمتت بر ماست» مىباشد، زيرا «حطّه» در اصل به معنى نزول چيزى از طرف بالاست.
خداوند دستور داده بود كه براى توبه از گناهانشان اين جمله را از صميم قلب جارى سازند و به آنها نيز وعده داده بود كه در صورت عمل به اين دستور از خطاهاى آنها صرف نظر كند و شايد به همين مناسبت يكى از درهاى بيت المقدس را «باب الحطّة» نامگذارى كردهاند، چنان كه «ابو حيان اندلسى» مىگويد كه منظور از «باب» در آيۀ مورد بحث يكى از بابهاى بيت المقدس است كه معروف به «باب حطّه» است[١].
به هر حال اين شعار مانند همۀ شعارها به اين مفهوم نبود كه تنها الفاظى را بر زبان جارى كنند، بلكه مىبايست زبانشان ترجمان روح و تمام ذرات وجودشان باشد، اما همانطور كه در آيۀ بعد آمده است بسيارى از آنها حتى اين شعار تربيتى را مسخ كردند و به
[*]... وَ اُدْخُلُوا اَلْبٰابَ سُجَّداً وَ قُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطٰايٰاكُمْ...«... و از در (معبد بيت المقدس) با خضوع و خشوع وارد شويد و بگوييد: «خداوندا گناهان ما را بريز» تا ما شما را بيامرزيم...» بقره/ ٥٨.
[١] به نقل از تفسير «الكاشف» ذيل آيه.