شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٦٢ - حكيم دربار١٧٢٨ قرآن (يس/ ٢ )
ج ٣٦/١٧-٣٧، ج ٢٤٠/١٩.)
حكيم و حكيم عليم: (نمل/ ٦.)[*]
«حكيم» دربارۀ خداى تعالى به دو معنى مىآيد:
١. به معناى اسم فاعل «محكم» و از صفات فعل باشد، يعنى كارهاى او محكم و استوار است.
٢. آنكه به معناى «عليم» (دانا) و از صفات ذات باشد، كارى را جز از راهى كه سزاوار است انجام نمىدهد[**].
گرچه «حكيم» و «عليم» هر دو اشاره به دانايى پروردگار است، ولى «حكمت» معمولا جنبههاى عملى را بيان مىكند و «علم» جنبههاى نظرى را.
به تعبير ديگر «عليم» از آگاهى بىپايان خدا خبر مىدهد و «حكيم» از نظر و حساب و هدفى كه در ايجاد اين عالم و نازل كردن قرآن بهكاررفتهاست.
آيۀ مورد بحث درزمينۀ عظمت محتواى قرآن سخن مىگويد و مقدمهاى است براى داستانهاى انبيا كه بلافاصله بعد از آن شروع مىشود، مىفرمايد:
«به طور مسلم اين قرآن از سوى حكيم و دانايى بر تو القا مىشود» نمل/ ٦.
آرى، چنين قرآنى كه از ناحيۀ چنان پروردگارى نازل مىشود، بايد كتاب مبين و روشنگر باشد، و مايۀ هدايت و بشارت مؤمنان، و داستانهايش خالى از هرگونه خرافه و تحريف. (ج ٣٩٩/١٥-٤٠٠ با اقتباس از مآخذ ذكر شده)
حكيم دربارۀ قرآن: (يس/ ٢.)[***]
خداوند «قرآن» را به «حكيم» توصيف مىكند، در حالى كه «حكمت» معمولا
(١. تعريف «حكمت» و تفاوت آن با «موعظه حسنه»، جلد ٤٥٥/١١ و پانوشت ٤٥٦، ذيل آيۀ ١٢٥ سوره نحل. ٢. «حكمت» و فرق ميان «كتاب و حكمت»، جلد ١٠٧/٢٤، ذيل آيۀ ٢ سورۀ جمعه.
[*]وَ إِنَّكَ لَتُلَقَّى اَلْقُرْآنَ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ عَلِيمٍ.نمل/ ٦.
[**] مجمع و الميزان، به نقل از تبيين اللغات لتبيان الآيات.
[***]وَ اَلْقُرْآنِ اَلْحَكِيمِ.«سوگند به قرآن حكيم» يس/ ٢.