شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٠٥ - اخفِضْ (شعراء/ ٢١٥ )
فقهى ندارد، بلكه ناظر به افراط و تفريط در بلند خواندن و آهسته خواندن است، مىگويد نه بيش از حدّ بلند بخوان و فرياد بزن و نه بيش از حدّ آهسته كه تنها حركت لبها مشخص شود و صدايى به گوش نرسد[*].
در آيۀ ١٠٣ سورۀ طه[**]به جملۀ: «يتخافتون» بر مىخوريم، آنجا كه «مجرمان» در ميان خود، دربارۀ مقدار توقفشان در عالم برزخ آهسته به گفتگو مىپردازند، بعضى مىگويند:
شما تنها ده شب (يا ده شبانه روز) در عالم برزخ بوديديَتَخٰافَتُونَ بَيْنَهُمْ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاّٰ عَشْراً.
بدون شك مدت توقف آنها در عالم برزخ طولانى بوده است، ولى در برابر عمر قيامت مدتى بسيار كوتاه به نظر مىرسد.
اين آهسته گفتن آنها يا به خاطر رعب و وحشت شديدى است كه از مشاهدۀ صحنه قيامت به آنها دست مىدهد و يا براثر شدت ضعف و ناتوانى است.
بعضى از مفسران نيز احتمال دادهاند كه اين جمله اشاره به توقف آنها در دنيا بوده باشد. (ج ٣٢٨/١٢، ج ٢٩٨/١٣.)
خفض
اخفِضْ: (شعراء/ ٢١٥.)[***]
از مادّۀ «خفض» (بر وزن حدس) به معنى «فروتنى كردن، كنايه از خويشتندارى و سازگارى و زير بال گرفتن» است.
در آيۀ مورد بحث خداوند مىفرمايد: با محبت و تواضع از مؤمنانى كه پيروى تو مىكنند استقبال كن «بالوپر خود را براى آنها بگستر»وَ اِخْفِضْ جَنٰاحَكَ لِمَنِ اِتَّبَعَكَ مِنَ اَلْمُؤْمِنِينَ.
اين تعبير زيبا كنايه از تواضع توأم با محبت و مهر و ملاطفت است، همان گونه كه
[*]براى توضيح بيشتر دربارۀ «جهر و اخفات» رجوع شود به مادّۀ «جهر» (كتاب حاضر).
[**]يَتَخٰافَتُونَ بَيْنَهُمْ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاّٰ عَشْراً.«آنها (مجرمان) در ميان خود آهسته گفتگو مىكنند (بعضى مىگويند) شما تنها ده (شبانه روز در عالم برزخ) توقف كرديد» طه/ ١٠٣.
[***]وَ اِخْفِضْ جَنٰاحَكَ لِمَنِ اِتَّبَعَكَ مِنَ اَلْمُؤْمِنِينَ.«بالوپر خود را براى مؤمنانى كه از تو پيروى مىكنند بگستر» شعراء/ ٢١٥.