شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٧٣ - احلام (طور/ ٣٢ )
حلم
حلم: (نور/ ٥٩.)[*]
بر وزن «نهم» به معنى «عقل» آمده و نيز كنايه از «بلوغ» است كه معمولا با يك جهش عقلى و فكرى توأم است، همچنان كه در آيۀ مورد بحث مىخوانيم:
«و هنگامى كه اطفال شما به سن بلوغ رسند (در مواقع ورود به خلوتگاه والدينشان) بايد اجازه بگيرند...» و گاه گفتهاند «حلم» به معنى «رؤيا و خواب ديدن» است و چون جوانان، مقارن بلوغ، صحنههايى در خواب مىبينند كه سبب احتلام آنها مىشود اين واژه به عنوان كنايه در معنى بلوغ بهكاررفتهاست. (ج ٥٤١/١٤.)
احلام: (طور/ ٣٢.)[**]
جمع «حلم» و «حلم» و به معنى «عقل» است.
آيۀ مورد بحث، دشمنان رسول اكرم (ص) را مورد شديدترين سرزنشها قرار داده، مىگويد:
«آيا عقلهايشان آنان را به اين اعمال دستور مىدهد؟ يا قومى طغيانگرند؟!» سران قريش در ميان قوم خود به عنوان «ذوى الاحلام» (صاحبان عقول) شناخته مىشدند! قرآن مىگويد: اين كدام عقل است كه اين وحى آسمانى را كه نشانۀ حقانيت از تمام محتوايش آشكار است شعر و كهانت مىشمرد؟ و آورندۀ آن را كه سابقهاى بس طولانى در امانت و عقل دارد كاهن و مجنون و شاعر معرفى مىكند؟! بنابراين بايد نتيجه گرفت كه اين گونه تهمتها و افترائات فرمان عقل آنها نيست، بلكه سرچشمۀ همۀ آنها روح عصيان و طغيانگرى است كه بر اين افراد غالب است، همينكه منافع نامشروع خود را در خطر مىبينند با عقل وداع مىگويند و سر به طغيان در مقابل فرمان
[*]وَ إِذٰا بَلَغَ اَلْأَطْفٰالُ مِنْكُمُ اَلْحُلُمَ فَلْيَسْتَأْذِنُوا...نور/ ٥٩.
[**]أَمْ تَأْمُرُهُمْ أَحْلاٰمُهُمْ بِهٰذٰا أَمْ هُمْ قَوْمٌ طٰاغُونَ.طور/ ٣٢.